Super El Ninjo djeluje poput velike planetarne toplote mašine, oslobađajući ogromne količine energije iz okeana u atmosferu i značajno mijenjajući globalne mlazne struje, što može uticati na klimu i vremenske obrasce širom svijeta idućih nekoliko godina, piše Severe Weather Europe.
Šta je ENSO ciklus?
ENSO je kratica za “El Ninjo-južna oscilacija”, a odnosi se na područje ekvatorijalnog Tihog okeana koje se izmjenjuje između tople i hladne faze otprilike svake jedne do tri godine. Hladna faza naziva se La Ninja, a topla El Ninjo. Svaka faza značajno utiče na složeni sistem povratne veze između okeana i atmosfere, što postepeno mijenja globalnu cirkulaciju vazduha i vremenske prilike širom svijeta.
Neki El Ninjo događaji mogu postati izuzetno snažni i dosegnuti kategoriju “super”, koja se službeno definiše kada anomalije temperature morske površine dosegnu ili premaše +2.0°C. Ključna razlika između običnog i “super” El Ninja jest intenzitet povezanosti s atmosferom.
Dok običan El Ninjo pomiče mlaznu struju, super El Ninjo može uzrokovati snažan poremećaj u cjelokupnoj atmosferskoj cirkulaciji. Posljednja tri takva događaja zabilježena su 1982/83, 1997/98. i 2015/16. godine.
Znakovi jačanja El Ninja
Kako El Ninjo uopšte dosegne “super” status? Tokom La Ninje, pasatni vjetrovi gomilaju toplu vodu u zapadnom Pacifiku, stvarajući duboki sloj tople vode. Super El Ninjo djeluje kao “ventil” za tu nakupljenu energiju.
Kada La Ninja oslabi, naleti zapadnih vjetrova potiskuju tu toplinu prema istoku. Ako je sadržaj topline u zapadnom Pacifiku vrlo visok, oslobađanje energije je snažnije, što dovodi do jačeg događaja. Proteklih sedmica već su zabilježeni snažni naleti zapadnih vjetrova koji su pokrenuli brzi prelaz prema El Ninju.
Veliki dio ključne ENSO regije već je u pozitivnim anomalijama. Ovaj proces najbolje se vidi u promjenama ispod površine, gdje se formirao veliki bazen tople vode, poznat kao okeanski Kelvinov talas. On se kreće prema istoku, potiskujući hladniju vodu i izbijajući na površinu, čime se konačno uspostavlja El Ninjo.
Poređenje s istorijskim super El Ninjo događajima
Kada se toplota ispod površine okeana u 2026. uporedi s prošlim super El Ninjo događajima, uočava se poznat i snažan obrazac. Poređenje s prvom sedmicom aprila u godinama prethodna dva super El Ninja pokazuje da je zapadni Pacifik trenutno znatno topliji ispod površine, iako glavni topli bazen još nije u potpunosti razvijen.
Razlog tome je što tek izlazimo iz slabe La Ninje pa postoji određeno vremensko kašnjenje. Ipak, sistem se izvanredno brzo prilagođava, podstaknut snažnim naletima zapadnih vjetrova.
Sveukupno, čini se da su uslovi spremni za snažan El Ninjo, a najnovije prognoze upućuju na to da bi mogao biti najjači u posljednjih nekoliko decenija. Poređenje s ranijim događajima, poput onih iz 1972. i 1982. godine, sugeriše da bi razvoj mogao biti najsličniji onome iz 1972/1973.
Rekordan potencijal
Dugoročne prognoze za globalne događaje poput El Ninja pouzdanije su od lokalnih vremenskih prognoza jer se temelje na velikim i sporim promjenama u sistemu okeana i atmosfere. Najnovija prognoza sjevernoameričkog sistema (NMME) i evropskog modela ECMWF potvrđuju razvoj snažnog El Ninja u 2026. godini.
Oba sistema predviđaju da će anomalije temperature preći prag od +2.0°C, čime bi događaj ušao u kategoriju super El Ninja. Vrhunac se obično događa između jeseni i rane zime. Da bi El Ninjo imao stvarni uticaj, mora uticati na atmosferu, što se događa kroz promjenu takozvane Walkerove ćelije – sistema uzlaznog i silaznog kretanja vazduha u tropskim krajevima.
Prognoze već za jun 2026. pokazuju snažan početak atmosferske cirkulacije karakteristične za El Ninjo, a do rane jeseni očekuje se da će taj proces biti znatno pojačan, s dubokim posljedicama na vremenske obrasce na obje hemisfere.
Prvi uticaji
Očekuje se da će El Ninjo početi uticati na atmosferu do ljeta 2026. godine. Istorijski podaci za ljeta tokom super El Ninja pokazuju tendenciju stvaranja područja niskog pritiska vazduha iznad istočnih dijelova SAD i Kanade te uz zapadnu obalu Evrope.
To podržava sjeverniji protok vazduha i umjerenije ljetne temperature u Sjevernoj Americi. Najnovije prognoze za ljeto 2026. pokazuju vrlo sličan obrazac pritiska.
Za Evropu se za ljeto predviđaju natprosječno visoke temperature na cijelom kontinentu, što je uobičajeno jer su direktni uticaji ovdje slabiji. Na južnoj hemisferi, na primjer u Australiji, El Ninjo tokom zime i proljeća donosi znatno sušnije uslove i povećava rizik od suša.
Slabija sezona uragana na Atlantiku
Poznato je da El Ninjo smanjuje broj uragana i tropskih oluja na Atlantiku. To se događa jer donosi viši pritisak vazduha, jače vjetrove na visini (smicanje vjetra) i stabilniju atmosferu, što otežava organizovanje i jačanje oluja. Time se smanjuje vjerovatnost da snažni uragani pogode obalu Sjedinjenih Država.
Dugoročna prognoza padavina za sezonu uragana 2026. pokazuje sušnije uslove u glavnom području razvoja tropskih sistema, što upućuje na znatno ispodprosječnu aktivnost.
Analogni modeli, koji se temelje na sličnim uslovima iz prošlosti, takođe predviđaju vrlo mirnu sezonu, pri čemu sistem prepoznaje okeanske uslove kao one koji vode u super El Ninjo. Iako El Ninjo djeluje kao prirodni štit, i u najmirnijim sezonama može doći do formiranja tropskih oluja, pa je praćenje i dalje neophodno.
Kakvu zimu donosi super El Ninjo?
Glavni uticaj El Ninja obično se osjeća zimi. U Sjevernoj Americi to znači jačanje i postojanost područja niskog pritiska vazduha nad sjevernim Pacifikom, što potiskuje polarnu mlaznu struju prema sjeveru.
To mijenja i obrasce snijega. Analiza prošlih zima super El Ninja pokazuje više snijega u zapadnim i južnim dijelovima SAD, ali manje oko Velikih jezera i na sjeveroistoku. U Evropi je uticaj složeniji i ublažen stanjem na sjevernom Atlantiku.
Podaci iz prošlih super El Ninjo godina pokazuju smanjenu količinu snijega na većem dijelu kontinenta, vjerovatno zbog češćeg južnog strujanja vazduha. Evropa nije pod direktnim uticajem El Ninja, ali osjeća posljedice globalnih promjena u atmosferskoj cirkulaciji.
