Ovogodišnje ljeto pokazalo je koliko se brzo mijenjaju uslovi u kojima žive milioni Evropljana.
Prema najnovijim podacima Kopernikove službe za klimatske promjene, Evropa je ovog ljeta imala treće najtoplije ljeto otkako postoje mjerenja, dok je zapadna Evropa zabilježila najtoplije ljeto u istoriji mjerenja.
Posebno zabrinjava podatak da je do kraja ljeta čak 52 odsto evropskog kontinenta bilo izloženo najmanje “veoma jakom” toplotnom stresu. Riječ je o uslovima u kojima subjektivni osjećaj temperature, uzimajući u obzir i druge faktore, dostiže nivo od 38 stepeni ili više.
Kako navodi Kopernik, posljedice nisu bile ograničene na temperaturu. Toplotni talasi pratili su sušu, veoma nizak nivo rijeka, toplija mora i šumske požare, što je istovremeno pogodilo zdravlje ljudi, energetiku, saobraćaj i poljoprivredu.
Grad sam sebi podiže temperaturu
Kada temperatura poraste, gradovi imaju još jedan problem: beton, asfalt i zgrade upijaju toplotu tokom dana i oslobađaju je satima kasnije.
Zbog toga gradske sredine često ostaju toplije od okolnih područja, naročito tokom noći. Taj fenomen poznat je kao efekat urbanog toplotnog ostrva.
Novo veliko istraživanje objavljeno u časopisu “Communications Earth & Environment” analiziralo je promjene u 1.400 gradova tokom posljednje dvije decenije. Autori su zaključili da se intenzitet gradske toplote povećavao, dok je istovremeno rasla i izloženost stanovništva ekstremnim temperaturama.
Drugim riječima, nije presudno samo koliko je topao vazduh iznad nekog grada. Važno je i od čega je grad napravljen.
Nije svaka ulica jednako vruća
Razlika može biti ogromna čak i između dva susjedna dijela grada.
Ulica okružena asfaltom, betonom i visokim zgradama može zadržavati toplotu satima nakon zalaska sunca. Nekoliko stotina metara dalje, park sa velikim drvećem može pružiti hladovinu i znatno ugodnije uslove.
Novo istraživanje objavljeno u časopisu “Nature Communications” pokazalo je koliko drveće može ublažiti efekat urbanog toplotnog ostrva. Analiza gotovo 9.000 velikih urbanih područja pokazala je da postojeća krošnja drveća globalno smanjuje značajan dio potencijalnog zagrijavanja gradova.
Prosječno hlađenje zavisi od grada, ali istraživanje pokazuje da drveće već sada ima važnu ulogu u ublažavanju gradske vrućine.
To znači da parkovi i drvoredi više nisu samo pitanje izgleda grada.
Oni postaju dio njegove zaštite od vrućine.
Gradovi će morati da se mijenjaju
Danas se na toplotne talase često odgovara klima-uređajima. Međutim, takav pristup ima ograničenja.
Ako milioni ljudi istovremeno uključuju uređaje za hlađenje, raste potrošnja električne energije. Istovremeno, klima-uređaji izbacuju toplotu napolje, pa dodatno zagrijavaju okolinu.
Zato se sve više govori o drugačijem pristupu: više drveća, više hlada, manje površina koje upijaju toplotu, bolje projektovane zgrade i više prostora u kojima ljudi mogu da se sklone tokom ekstremnih vrućina.
Istraživanje objavljeno ove godine u “Nature Communications” pokazuje da oblik i gustina grada imaju značajnu ulogu u tome koliko će se određeno područje zagrijavati. Gušće i više izgrađene zone uglavnom imaju izraženiji toplotni efekat, ali odgovor nije isti u svim klimatskim područjima.
Zato ne postoji jedno rješenje za sve gradove.
Problem nisu samo temperature od 40 stepeni
Najveći rizik često nastaje kada visoke temperature traju danima.
Ako se grad tokom dana zagrije, a noću se ne ohladi dovoljno, ljudski organizam nema dovoljno vremena za oporavak. To posebno pogađa starije ljude, hronične bolesnike i osobe koje žive u loše izolovanim stanovima.
Koliko ekstremna vrućina može biti opasna pokazalo je ovogodišnje ljeto. Prema podacima evropskih službi koje je prenio Rojters, tokom jednog junskog toplotnog talasa zabilježen je veliki višak smrtnih slučajeva u Evropi, posebno među starijim stanovništvom.
To pokazuje zašto pitanje vrućine nije samo pitanje komfora.
Kako će izgledati grad budućnosti?
Ako se trend nastavi, ljeto će sve više uticati na način na koji gradovi funkcionišu.
Drveće i hladovina mogli bi postati jednako važni kao trotoari. Parkovi i javni prostori mogli bi dobijati novu ulogu kao mjesta za rashlađivanje. Zgrade će morati bolje da štite stanovnike od pregrijavanja, a urbanisti će morati da razmišljaju o tome gdje će se toplota zadržavati.
Moguće je da će se mijenjati i svakodnevni život: radno vrijeme, školske aktivnosti, održavanje sportskih događaja i način korištenja javnih prostora.
Gradovi budućnosti možda neće izgledati dramatično drugačije.
Ali bi mogli biti mnogo zeleniji, zasjenjeniji i prilagođeniji životu na visokim temperaturama.
Jer pitanje više nije hoće li evropski gradovi biti topliji.
Pitanje je koliko brzo mogu da se promijene prije nego što vrućina počne da određuje kako u njima živimo.
