Nesuglasice u vezi s američkim i izraelskim ratom s Iranom, prijetnje preuzimanjem Grenlanda i upotreba carina protiv evropskih saveznika stvorili su neuobičajen jaz između Vašingtona i nekih od njegovih ideološki najbližih partnera. Analitičari kažu da ta promjena odražava i suštinska politička razilaženja i sve veći politički rizik za evropske vođe koji se percipiraju kao previše bliski Trampu, piše Newsweek.
Napetosti između Trampa i italijanske premijerke Đorđe Meloni eskalirale su kada je on ustvrdio da ga je na samitu G7 molila za fotografiju, što je ona demantovala. To je dovelo do otkazivanja posjete italijanskog ministra spoljnih poslova Sjedinjenim Državama.
“Do raskida između Meloni i Trampa došlo je već kad je Tramp napao papu; ona je stala u odbranu pape Lava, a on je napao nju”, rekla je za Newsweek Nathalie Tocci, profesorica na Školi za napredne međunarodne studije Univerziteta “Johns Hopkins”. “Ona je potom naivno pokušala izgladiti stvari u Evianu. S obzirom na Trampov karakter i njegov očiti prezir prema Evropljanima, to je zaista bio prilično očajan pokušaj. Sada je taj raskid postao puno teže, a možda i nemoguće popraviti.”
Raskid Meloni s Vašingtonom
Meloni, koja se nekad smatrala najpouzdanijom Trampovom evropskom partnerikom, postala je vodeći primjer ove promjene. Premijerka, koja je prisustvovala Trampovoj inauguraciji 2025. godine i u početku se predstavljala kao most između Vašingtona i Brisela, javno se razišla s administracijom zbog rata u Iranu, izjavivši da se “ne slaže” s američkim pristupom.
Njena vlada takođe je uskratila Sjedinjenim Državama dopuštenje za korištenje avio-baze Sigonella na Siciliji za vojne operacije povezane sa sukobom, što se naširoko tumači kao pokušaj izbjegavanja dubljeg upletanja. Ova odluka naglašava političke pritiske s kojima se Meloni suočava na domaćem terenu, gdje se rat pokazao nepopularnim, a zabrinutost zbog cijena energenata pojačala.
“To ne iznenađuje. Krajnji desničari i nacionalisti, po samoj svojoj definiciji, na kraju se uvijek sukobe. Nacionalista Tramp napao je Meloni, a ona mu je, i sama uvrijeđena kao krajnje desna nacionalistkinja, uzvratila”, rekla je Tocci.
“Pretpostavljam da će se Meloni odsad držati po strani i izbjegavati nova poniženja. Institucionalni odnosi, baš kao i oni privredni, društveni i vojni između Italije i SAD, nastaviće se. Ali sada je svim evropskim čelnicima, pa na kraju i samoj Meloni, jasno da je dobar politički odnos s Trampom nemoguć.”
Francusko Nacionalno okupljanje signalizira distancu
I u Francuskoj su čelnici krajnje desnog Nacionalnog okupljanja, koji su se dugo ideološki slagali s Trampovom nacionalističkom retorikom, takođe pooštrili svoje kritike. Čelnica stranke Marine le Pen opisala je Trampove spoljnopolitičke ciljeve u iranskom sukobu kao “nestalne”, dok je predsjednik stranke Jordan Bardella upozorio na, kako je rekao, povratak “imperijalnim ambicijama”, navodeći kao primjere američko djelovanje na Grenlandu i u Venecueli.
Trampov pritisak da uspostavi kontrolu nad Grenlandom posebno je izazvao negodovanje širom Evrope, uključujući i desničarske stranke koje su prethodno prihvatile dijelove njegove agende, ali sada smatraju teritorijalni pritisak na saveznike politički neodrživim. U neslužbenim razgovorima, zvaničnici Nacionalnog okupljanja takođe su pozvali na oprez u pogledu prevelike bliskosti s Trampom, upozoravajući da bi ta povezanost mogla odbiti birače uoči budućih izbora.
Njemačka: Kritike sa desnice i iz centra
U Njemačkoj su kritike stigle i od populističke desnice i od vladajućeg desnog centra. Čelnici krajnje desne Alternative za Njemačku (AfD) osudili su Trampove spoljnopolitičke poteze i pozvali na povlačenje američkih trupa iz njemačkih baza, što signalizira rastuću nelagodu čak i među strankama koje su ranije pozdravljale Trampovu podršku.
Istovremeno, kancelar Fridrih Merc ušao je u direktan verbalni sukob s Bijelom kućom u vezi s iranskim sukobom, opisavši SAD kao “ponižene” u pregovorima s Teheranom. Tramp je uzvratio javnom kritikom Merca i upozorenjem da bi Vašington mogao smanjiti svoju vojnu prisutnost u Njemačkoj – potez koji bi imao velike posljedice za strateški položaj NATO-a u Evropi.
Širi politički teret
Zabrinutost su izrazili čak i neki od Trampovih najbližih ideoloških saveznika. U Ujedinjenom Kraljevstvu, Nigel Farage, dugogodišnji zagovornik Trampove politike, upozorio je da američke prijetnje oko Grenlanda predstavljaju “vrlo neprijateljski čin”, iako se suzdržao od šireg raskida s predsjednikom.
Napetosti odražavaju širi trend: Trampov brend, nekada prednost za evropske nacionalističke pokrete, u nekim je kontekstima postao politički toksičan. Politički analitičari kažu da evropske desničarske stranke moraju delikatno balansirati. Iako možda dijele ideološke sličnosti s Trampom po pitanjima imigracije i nacionalizma, moraju takođe odgovarati domaćim biračima koji su oprezni prema stranim uplitanjima, privrednim poremećajima i onome što percipiraju kao izazove nacionalnom suverenitetu.
Ove pukotine ne signaliziraju potpuni prekid odnosa između SAD i evropskih desničarskih pokreta, ali označavaju značajnu promjenu tona. Tramp je nastavio njegovati veze s nekim nacionalističkim figurama, a ideološko slaganje o ključnim pitanjima i dalje postoji. Međutim, sporovi oko Irana, trgovine i teritorijalnog suvereniteta otkrili su jasna ograničenja tog partnerstva, posebno kada se američki potezi sukobljavaju s evropskom političkom stvarnošću.
