Trampove najave o smanjenju američke vojne prisutnosti u Evropi, zajedno s kritikama na račun evropskih saveznika i dovođenjem u pitanje člana 5. NATO-a, izazvale su ozbiljnu zabrinutost među evropskim državama.
Posebno je odjeknula odluka o povlačenju dijela američkih snaga iz Njemačke i otkazivanje pojedinih raspoređivanja, poput onog u Poljskoj, a koja je trebalo da ojačaju istočno krilo Saveza.
Iako evropske vlade javno i dalje ističu važnost transatlantskog partnerstva, u pozadini se sve ozbiljnije razmatra scenario u kojem Evropa mora samostalno da organizuje odbranu kontinenta, barem u početnoj fazi mogućeg sukoba s Rusijom.
Najveći problem za evropske članice NATO-a nije samo broj vojnika ili količina oružja.
Decenijama je cijela zapovjedna arhitektura Saveza bila izgrađena oko američkog vođstva. SAD osigurava ključne obavještajne sisteme, satelitski nadzor, logistiku, protivvazdušnu odbranu i koordinaciju velikih vojnih operacija.
Bez američke podrške NATO formalno može da opstane, ali bi njegova sposobnost brzog i organizovanog odgovora bila ozbiljno oslabljena.
Zbog toga evropske države danas ne razmišljaju samo o povećanju vojnih budžeta, nego i o stvaranju alternativnog sistema zapovijedanja koji bi mogao da funkcioniše čak i ako Vašington odluči da ostane po strani.
Nordijsko-baltička osovina
“Economist” piše da se radi na stvaranju svojevrsne “nordijsko-baltičke osovine”, koju bi činile UK, skandinavske države, baltičke zemlje i Poljska.
Upravo te države danas Rusiju doživljavaju kao najveću beybjednosnu prijetnju i već ulažu značajna sredstva u odbranu.
Ulazak Finske i Švedske u NATO dodatno je promijenio bezbjednosnu sliku sjeverne Evrope.
Baltičko more praktično je postalo unutrašnji prostor Saveza, a saradnja nordijskih država nikada nije bila intenzivnija.
Poljska pritom postaje ključna vojna sila istočnog krila Evrope. Varšava ubrzano povećava vojni budžet, modernizuje vojsku i nastoji da preuzme vodeću ulogu u odbrani regiona.
U slučaju slabljenja američkog angažmana upravo bi Poljska, uz nordijske države, mogla da postane okosnica evropskog odvraćanja prema Rusiji.
Britanski model za brzu reakciju
Posebnu pažnju privlači “Joint Expeditionary Force” (JEF), vojna koalicija predvođena Velikom Britanijom koja okuplja desetak nordijskih i baltičkih država.
Iako je JEF formalno zamišljen kao dopuna NATO-u, posljednjih godina sve više se posmatra kao mogući okvir za evropsku odbranu u kriznim situacijama.
Za razliku od NATO-a, gdje svaka članica može blokirati zajedničku odluku, JEF omogućuje brže političko i vojno djelovanje među državama koje imaju slične beybjednosne interese.
Upravo se ta fleksibilnost danas smatra jednom od njegovih najvećih prednosti.
Ipak, evropski plan B suočava se s brojnim problemima. Većina evropskih vojski još uvijek nema dovoljno kapaciteta za dugotrajan rat visokog intenziteta bez američke logistike i tehnološke podrške.
