Podaci službe Evropske unije za klimatske promjene Copernicus pokazuju da su tokom ljeta od juna do avgusta rekordno niski protoci zabilježeni na velikim dionicama Rajne, Dunava, Loare i Sene, ali i Rone i Visle. Kod nekih rijeka ekstremno niski protoci zahvatili su gotovo cijeli tok.
Posljedice nisu ostale samo na obalama rijeka. Nizak nivo vode počeo je da utiče na riječnu plovidbu i lance snabdijevanja, navodnjavanje, proizvodnju hidroenergije i hlađenje nuklearnih elektrana, dok je u pojedinim područjima dodatno ograničena dostupnost vode.
Rajna i Dunav među najteže pogođenima
Posebno ozbiljna situacija zabilježena je na Rajni i Dunavu, dvije ključne evropske plovne rijeke.
Copernicus navodi da su tokom ljeta izuzetno niski protoci zahvatili gotovo cijele njihove tokove. Slična situacija zabilježena je na velikim dionicama Visle, dok su Loara, Rona i Sena imale rekordno niske sezonske protoke.
Još u avgustu situacija je bila posebno izražena. Rekordno niski nivoi zabilježeni su na pojedinim lokacijama uz Rajnu, Dunav, Loaru, Po, Vislu i Labu, dok su veoma niski protoci registrovani i na Seni, Roni, Temzi, Odri i Dnjepru.
Za privredu je to mnogo više od meteorološkog problema. Kada vodostaj padne dovoljno nisko, teretni brodovi ne mogu da prevoze istu količinu robe, što može usporiti snabdijevanje i povećati troškove transporta.
Problem nije samo voda za piće
Nizak nivo rijeka ima posljedice i za energetiku.
Hidroelektrane zavise od dovoljnog dotoka vode, dok termoelektrane i nuklearne elektrane koriste vodu za hlađenje. Istovremeno, poljoprivreda u sušnim područjima zavisi od navodnjavanja.
Zbog toga Copernicus upozorava da se klimatski ekstremi sve više povezuju sa pitanjima energetske i ekonomske sigurnosti.
Više od polovine Evrope bilo pod jakim toplotnim stresom
Niske rijeke bile su samo dio ovogodišnje priče.
Ljeto 2026. bilo je treće najtoplije evropsko ljeto u dostupnim mjerenjima, dok je zapadna Evropa imala najtoplije ljeto do sada. Prosječna temperatura u tom dijelu kontinenta iznosila je 21,7 stepeni Celzijusa, odnosno 2,5 stepeni više od prosjeka za period 1991–2020.
Posebno upečatljiv podatak odnosi se na toplotni stres. Do kraja ljeta čak 52 odsto evropskog kontinenta bilo je izloženo “veoma snažnom” toplotnom stresu, kategoriji u kojoj se temperatura osjeća kao 38 stepeni ili više.
Tokom 17 dana najmanje 60 odsto zapadne Evrope istovremeno je bilježilo temperature iznad 30 stepeni. Za poređenje, takvih dana bilo je 11 tokom 2003. i sedam tokom 2025. godine.
I mora su bila neuobičajeno topla
Toplota nije bila ograničena na kopno.
Copernicus je registrovao rekordne ili gotovo rekordne temperature površine mora duž velikog dijela atlantske obale, kao i u zapadnom i centralnom Sredozemlju. Pojedini morski toplotni talasi bili su snažni do izuzetno snažni.
Toplo more može dodatno otežati situaciju u priobalnim područjima. Visoke temperature mora ograničavaju noćno hlađenje i povećavaju vlažnost vazduha, pa toplotni talasi mogu biti još teži za stanovništvo.
Skoro dvostruko više opožarenog područja
Dugotrajna suša i toplotni talasi stvorili su i veoma povoljne uslove za širenje požara.
Do 2. septembra površina opožarena u Evropskoj uniji bila je gotovo dvostruko veća od prosjeka za period 2006–2025. Posebno su bili pogođeni Španija i Francuska.
Prema podacima Copernicusa, emisije iz evropskih šumskih požara do kraja ljeta bile su među deset najviših od početka evidencije 2003. godine. Dim i zagađenje vazduha pogodili su milione ljudi.
Suša se širila Evropom
Tokom ljeta su mnogo suvlji od prosjeka bili zapadni i centralni dijelovi Evrope, južna Skandinavija i jugoistok kontinenta. U pojedinim područjima suša je počela još na proljeće, a tokom ljeta se širila i pojačavala.
Posebno je važno što se problem nije završavao samo na površini. Vlažnost zemljišta bila je izuzetno niska u brojnim područjima, što je dodatno opteretilo poljoprivredu i prirodne ekosisteme.
Jedan ekstrem pojačava drugi
Podaci za ljeto 2026. tako pokazuju lanac povezanih problema: manje padavina dovodi do sušenja zemljišta i smanjenja riječnih protoka, visoke temperature povećavaju isparavanje i potrebu za vodom, a suva vegetacija povećava rizik od velikih požara.
Istovremeno, niski vodostaji otežavaju transport i proizvodnju energije upravo u periodu kada su potrebe za hlađenjem i električnom energijom visoke.
Zbog toga ovogodišnji podaci Copernicusa ne govore samo o rekordno niskim rijekama. Oni pokazuju koliko se različiti klimatski ekstremi mogu povezati i istovremeno pogoditi poljoprivredu, energetiku, transport, snabdijevanje vodom i zdravlje stanovništva.
Evropske rijeke će nakon ljetnih suša postepeno reagovati na jesenje padavine, ali bilans ljeta 2026. već je ostao zabilježen kao period sa najtežim uslovima niskih riječnih protoka od početka evropske evidencije 1992. godine.
