Podaci iz Svjetske baze podataka o nejednakosti (World Inequality Database) pokazuju da se udio prihoda ove ultrabogate grupe, koja čini otprilike jednu od svakih 1.000 osoba, kreće od 1,6 posto u Holandiji do čak 10,2 posto u Gruziji. Analiza obuhvata 35 zemalja, uključujući članice EU-a, zemlje kandidatkinje, članice EFTA i Ujedinjeno Kraljevstvo.
Podaci se odnose na 2024. godinu ili najnoviju dostupnu godinu nakon 2020, a prihod je mjeren prije oporezivanja i socijalnih davanja. Izuzetak je Italija, za koju su posljednji podaci iz 2015. godine.
Među članicama Evropske unije najveći udio bilježi Estonija sa 8,3 posto, a slijede je Bugarska sa 7,5 i Poljska sa 7 posto. Visoko na ljestvici su i dvije zemlje kandidatkinje za članstvo u EU: Srbija sa 6,9 posto i Turska sa 6,1 posto. Danska s 5,8 posto i Rumunija s 5,1 posto takođe se nalaze iznad granice od pet posto.
Izuzev Italije, četiri najveće evropske privrede vrlo su blizu: udio najbogatijih u Španiji iznosi 5 posto, dok u Njemačkoj, Ujedinjenom Kraljevstvu i Francuskoj iznosi 4,9 posto. Irska je sa 4,8 posto neznatno iznad evropskog prosjeka od 4,5 posto.
Na dnu ljestvice nalazi se nekoliko zemalja s vrlo sličnim postocima. Holandija ima najniži udio od 1,6 posto, a slijede je Kipar (2,2%), Crna Gora (2,3%), Slovenija (2,3%), Belgija (2,3%), Albanija (2,4%) i Letonija (2,4%), sve s udjelom ispod 2,5 posto.
Najnoviji podatak za Italiju u bazi WID iznosi 2 posto, ali datira iz 2015. i možda nije direktno uporediv s ostalima. Studija koju su objavili Guzzardi i Morelli u WID-u navodi podatak od 3,3 posto za 2021. godinu. Udio prihoda najbogatijih kreće se između 3,5 i 4,5 posto u Grčkoj (4,5%), Švajcarskoj (4,3%), Češkoj (4,2%), Švedskoj (3,7%), Finskoj (3,5%) i Norveškoj (3,5%).
Zašto postoje tolike razlike?
Dr Pawel Bukowski s University College London kaže da ključnu ulogu imaju politike i institucije. “Zemlje se razlikuju po nivou redistribucije, odnosno po tome koliko se prihod nastoji preraspodijeliti kroz poreze i socijalne politike”, rekao je za Euronews Business.
“U tom pogledu, srednja i istočna Evropa imaju prilično nizak nivo redistribucije. Na primjer, poreski sistem u Poljskoj je regresivan, što znači da bogati plaćaju relativno manje od siromašnih”. Takođe je napomenuo kako su mnoge socijalne politike osmišljene tako da ne pridonose nužno ujednačavanju prihoda.
Dr Salvatore Morelli sa Univerziteta Roma Tre napominje da viši udjeli najbogatijih u nekim zemljama mogu djelimično odražavati stvarno veću koncentraciju plata, poslovnih prihoda i bogatstva, što onda generiše kapitalne prihode, posebno nakon ekonomskih tranzicija devedesetih. Ipak, dodaje da te razlike mogu odražavati i razlike u penzionim sistemima, pravilima poreskog izvještavanja, sivoj ekonomiji te opsegu u kojem se kapitalni prihodi uopšte bilježe u službenim podacima.
Uloga plata i kolektivnog pregovaranja
“Istraživanja pokazuju da zemlje u kojima su razlike u platama manje, institucije kolektivnog pregovaranja jače, nezaposlenost niža, a sistemi socijalne sigurnosti razvijeniji, u pravilu imaju manji jaz u prihodima između najbogatijih i ostatka stanovništva prije oporezivanja”, rekao je Morelli za Euronews Business.
“To može pomoći objasniti zašto skandinavske i neke zapadnoevropske zemlje često bilježe niže udjele prihoda najbogatijih od mnogih posttranzicijskih privreda.”
Raste li udio prihoda najbogatijih?
Gledano kroz istoriju, 1940. godine najbogatijih 0,1 posto Evropljana imalo je udio od 6,43 posto u ukupnim prihodima. Taj je broj bio u stalnom padu sve do ranih osamdesetih, kada se spustio na oko 2,7 posto.
Nakon toga je ponovo počeo da raste, približivši se 2007. godine nivou od 5 posto, prije nego što ga je finansijska kriza ponovo smanjila. Od otprilike 2010. godine udio je ostao relativno stabilan te je u 2024. iznosio 4,54 posto.
