Promjenu uzrokuje jačanje grebena visokog pritiska vazduhau višim slojevima atmosfere. On se formira nad sjeverozapadnom Afrikom te se širi preko zapadne i centralne Evrope. Riječ je o razvoju klasičnog fenomena toplotne kupole, pri čemu postojano područje visokog pritiska djeluje kao poklopac, zadržavajući i neprestano sabijajući vazduhkoji se spušta.
Dijelovi jugozapadne i zapadne Evrope tako se pripremaju za prve službeno vruće dane ove godine. U Španiji i Portugalu prognozira se porast temperature na vrijednosti između 35 i 39 Celzijusovih stepeni.
Topla vazdušnamasa postupno će se širiti prema sjeveru i istoku, pa će se poslijepodnevne temperature u većem dijelu zapadne Evrope, uključujući Ujedinjeno Kraljevstvo, Francusku i centralnu Evropu, penjati na vrijednosti od 25 do 29 stepeni. Očekuje se da će temperature biti i do 15 stepeni više od višegodišnjeg prosjeka za kraj maja.
Šta je toplotna kupola?
Toplotna kupola bila je ključan faktor tokom svih velikih toplotnih talasa koji su u prošlosti rušili rekorde u Evropi, Sjedinjenim Državama i Kanadi. Taj je fenomen dominantno obilježje ljetnih vremenskih prilika na oba kontinenta. Pojam toplotne kupole koristi se za opisivanje situacije u kojoj se razvijaju izuzetno visoke temperature.
Toplotnu kupolu u pravilu stvara greben visokog pritiska vazduha, odnosno vrlo topla vazdušna masa u višim slojevima atmosfere. Takav sistem donosi visoke, ponekad i rekordne temperature području koje se nalazi ispod njega.
Ovaj izraz se koristi kada se veliko područje visokog pritiska vazduha zadržava nad većim dijelom kontinenta. Ako je sistem izuzetno stabilan i jak, može potrajati od nekoliko dana do nekoliko sedmica. Sistem djeluje poput poklopca na loncu – kupola zarobljava topli vazduh ispod sebe, koji se zatim spušta i sabija prema tlu. Zbog toga vazdušna masa u nižim slojevima postaje znatno toplija od uobičajenog, a pri tlu se razvijaju ekstremno visoke temperature.
Posljedice za zdravlje i privredu
Ekstremne vrućine unutar toplotne kupole mogu značajno uticati na zdravlje ljudi, a posebno su opasne za ranjive grupe poput starijih osoba, djece i hroničnih bolesnika čije se stanje može pogoršati.
Zbog dugotrajne izloženosti visokim temperaturama, povećanom riziku od bolesti povezanih s vrućinom izloženi su i radnici na otvorenom, poput građevinara i poljoprivrednika. Toplotnim talasima ugroženiji su i siromašniji građani, čiji su domovi često građeni od materijala koji zadržavaju toplotu, poput betona i azbesta.
Dugotrajna izloženost visokim temperaturama uzrokuje toplotnu iscrpljenost, koja dovodi do dehidracije i vrtoglavice. U težim slučajevima, toplotna iscrpljenost može preći u toplotni udar. Visoka relativna vlažnost vazduha tokom toplotnog talasa dodatno opterećuje organizam.
Toplotna kupola donosi temperature blizu rekorda
Vremenska slika nad sjevernim Atlantikom i Evropom dramatično se mijenja, piše SWE. Anticiklon nad Atlantikom slabi, a sa sjeverozapada Afrike prema jugozapadnoj i zapadnoj Evropi za nadolazeći vikend, 24. i 25. maja, jača prodor vrlo toplog vazduha. Prostrani greben visokog pritiska postepeno će se širiti dalje na sjever i istok te će dominirati vremenom na većem dijelu kontinenta do kraja maja.
Srednjoročne prognoze, prema modelima ECMWF i GFS, ukazuju na to da bi geopotencijal na visini od 500 hPa mogao dosegnuti vrijednosti blizu rekordnih za maj, što je posljedica širenja suptropske vazdušne mase. Takve visinske i temperaturne anomalije predstavljaju izuzetno neuobičajenu situaciju za kasno proljeće. Zbog spuštanja i kompresije vazduha, temperature bi od nedjelje (25. maja) do početka sljedeće sedmice (26-28. maja) mogle dosezati 30°C.
Spuštanje vazduha unutar toplotne kupole dovodi i do porasta pritiska pri tlu, pa će se za vikend (24. i 25. maja) nad zapadnom i centralnom Evropom razviti anticiklon.
Osjetno toplija vazdušna masa postepeno će se širiti prema sjeveru. Jugozapadnu Evropu zahvatiće u četvrtak i petak (22. i 23. maja), a do vikenda (24. i 25. maja) stići će i do zapadne Evrope.
Početkom sljedeće sedmice (26-28. maja) najtopliji vazduh s najvećim temperaturnim odstupanjima nalaziće se nad Španijom, Portugalom, Francuskom, zemljama Beneluksa i Ujedinjenim Kraljevstvom. Očekuje se da će se toplota do sredine sedmice (28-30. maja) postupno širiti dalje na sjever i istok.
Velika temperaturna odstupanja pri tlu zabilježiće se u Španiji i Portugalu već u četvrtak (22. maja), a tokom petka i subote (23. i 24. maja) proširiće se i na Francusku.
Temperature će biti od 12 do 16°C iznad prosjeka za kraj maja, a lokalno bi odstupanja mogla biti i veća. Zbog toga će najviše dnevne temperature u nekim regijama porasti na vrijednosti između 28 i 32 Celzijusova stepena.
Prvi toplotni tala sezone: Temperature do 39 stepeni
S jačanjem visinskog grebena i dotokom toplog vazduha, temperature će prvo značajno porasti širom jugozapadne Evrope. U južnom i centralnom Portugalu te južnoj i jugozapadnoj Španiji već u četvrtak i petak (22. i 23. maja) dosezaće oko 35 stepeni.
Toplotni talas dodatno će se pojačati tokom vikenda (24. i 25. maja), kada će najviše dnevne temperature na jugozapadu Iberijskog poluostrva dosezati i do 39 stepeni. U Francuskoj toplotni talas počinje u petak (23. maja). U većem dijelu zemlje temperature će se penjati do 29 stepeni, a na jugozapadu i do 34 stepena.
Do vikenda (24. i 25. maja) vrućina će se proširiti i na Njemačku te zemlje Beneluksa, gdje bi temperature lokalno mogle prvi put ove sezone preći 30°C.
Neuobičajeno vrući dani očekuju se i na Britanskom ostrvlju tokom vikenda i početkom sljedeće sedmice (od 24. do 28. maja), zbog snažne toplotne kupole nad zapadnom Evropom. Temperature bi se u nedjelju (25. maja) i ponedjeljak (26. maja) mogle približiti 30 stepeni. Osjetno toplije biće i u Irskoj i Škotskoj, gdje se prognoziraju temperature do 24 stepena.
Visoke temperature i na Balkanu
Od kraja vikenda (25. maja) i tokom sljedeće sedmice temperature će postepeno rasti i na području Sredozemlja, u Italiji, centralnoj Evropi i na Balkanu, dosežući vrijednosti od 28 do 32 stepena.
Konačne najviše temperature zavisiće od toga koliko će se daleko na istok proširiti anticiklon nakon vrhunca nad zapadnom Evropom u nedjelju i ponedjeljak (25. i 26. maja). Nezavisno od toga, sljedeće sedmice (od 26. maja do 1. juna) ostaće neuobičajeno vruć za kraj maja.
