Obećanje Donalda Trampa da će smanjiti broj američkih vojnika u Njemačkoj ponovo je otvorilo pitanje uloge SAD u Evropi. Na kontinentu se uobičajeno nalazi između 80.000 i 100.000 američkih vojnika, od kojih je više od 36.000 stacionirano u Njemačkoj. Pentagon je u petak objavio da će povući 5.000 vojnika iz Njemačke, ali Tramp je već sljedeći dan poručio da će ići i “puno dalje” od te brojke.
Sadržaj teksta
Napetosti s Mercom
Američka vojna prisutnost nasljeđe je Drugog svjetskog rata, kada su Amerikanci pomogli u stabilizaciji i obnovi Evrope, te Hladnog rata, tokom kojeg su jedinice služile kao bedem protiv sovjetskog širenja. U novije vrijeme te su snage imale ključnu ulogu u podršci operacijama na Arktiku, u Africi i na Bliskom istoku, uključujući i trenutni sukob s Iranom.
Međutim, Tramp je prekinuo dugogodišnji konsenzus obje američke stranke, kritikujući evropske saveznike u NATO-u i sprovodeći prijetnje o smanjenju američke posvećenosti bezbjednosti kontinenta.
Najnovija najava uslijedila je nakon porasta napetosti s njemačkim kancelarom Fridrihom Mercom, koji je prošle sedmice izjavio da Iran “ponižava” SAD te optužio Vašington za nedostatak jasne strategije.
Američka komanda
Američko-evropska komand(EUCOM), osnovana 1947. godine, jedna je od 11 borbenih komandi Ministarstva odbrane SAD i pokriva oko 50 zemalja i teritorija. Osim više od 36.000 vojnika u Njemačkoj, u Italiji je smješteno više od 12.000, a u Ujedinjenom Kraljevstvu još 10.000 američkih vojnika, prema podacima Pentagona iz decembra.
Pentagon je zasad ponudio malo detalja o tome koje bi jedinice ili operacije bile pogođene povlačenjem. Njemačka je domaćin sjedištima američkih komandi za Evropu i Afriku, zračnoj bazi Ramštajn i vojnoj bolnici u Landštulu, gdje su se liječili ranjenici iz ratova u Avganistanu i Iraku.
U zemlji je stacionirano i američko nuklearno oružje. SAD su pojačale svoju prisutnost u Evropi nakon što je Rusija prije četiri godine pokrenula sveobuhvatni rat protiv Ukrajine, a NATO saveznici poput Njemačke više od godinu dana očekivali su da će upravo ti vojnici prvi otići.
Strateška važnost
Osim odvraćanja Rusije, američka vojna prisutnost u Evropi pomaže Vašingtonu u projekciji moći širom svijeta. Američki general Aleksus Grinkevič, komandant američkih i NATO snaga u Evropi, u martu je pred Odborom za oružane snage Senata potvrdio prednosti snažne prisutnosti na kontinentu.
“Vojne sposobnosti i municija u Evropi omogućuju nam da pomognemo Komandi za Afriku u napadima na teroriste na tom kontinentu, kao i Centralnoj komandi u sprovođenju operacije ‘Epski bijes’. Udaljenosti su manje, jeftinije je i znatno je lakše projicirati moć”, rekao je Grinkevič zakonodavcima, referirajući se na rat s Iranom.
Nuklearno oružje
Prema procjeni Federacije američkih naučnika iz marta, SAD ima približno 100 nuklearnih bombi raspoređenih u evropskim bazama. U izvještaju se navodi da se bombe nalaze u bazama u Belgiji, Njemačkoj, Italiji, Nizozemskoj i Turskoj, a moguće i u jednoj bazi u Ujedinjenom Kraljevstvu.
Čak i prije Trampovih subotnjih izjava, republikanski čelnici odbora za oružane snage u oba doma Kongresa izrazili su zabrinutost zbog plana Pentagona. Upozorili su da bi preuranjeno povlačenje poslalo “pogrešan signal Vladimiru Putinu” dok ruski predsjednik nastavlja rat u Ukrajini.
Senator Rodžer Viker i zastupnik Maje Rodžers smatraju da bi jedinice trebalo premjestiti u baze u istočnoj Evropi, a ne povući sa kontinenta. Takođe su istakli da su saveznici uložili “značajna sredstva za smještaj američkih trupa” te da je Pentagon otkazao planirano raspoređivanje jednog bataljona za dalekometnu paljbu u Njemačku.
Nova strategija SAD
U sklopu Nacionalne odbrambene strategije, objavljene u januaru, Trampova administracija poručila je da Evropa mora učiniti više za vlastitu odbranu. “Iako jesmo i ostaćemo angažovani u Evropi, moramo dati – i daćemo – prioritet odbrani američke domovine i odvraćanju Kine”, stoji u dokumentu.
U strategiji se napominje da, iako se ekonomska moć Evrope smanjuje u relativnom globalnom smislu, ona ostaje značajna te da samo njemačka privreda “zasjenjuje rusku”.
“Srećom, naši su NATO saveznici znatno moćniji od Rusije – razlika je ogromna”, navodi se u dokumentu, uz podsjetnik na nedavnu obavezu članica NATO-a da povećaju izdvajanja za odbranu na 5% BDP-a, na čemu je insistirao upravo Tramp.
Njemačka jača svoju vojsku
Njemačka je od početka ruske invazije na Ukrajinu 2022. krenula u modernizaciju svoje dugo zanemarivane vojske, Bundesvera. Te je godine osnovan poseban fond od 100 milijardi evra za jačanje oružanih snaga, većinom namijenjen nabavci nove opreme.
Krajem prošle godine vlada kancelara Merca objavila je planove za povećanje broja vojnika sa oko 180.000 na 260.000. Za poređenje, 2001. godine, dok je Njemačka još imala obavezni vojni rok, vojska je brojala 300.000 ljudi. Berlin je takođe objavio da će trebati oko 200.000 rezervista, što je više nego dvostruko od sadašnjeg broja.
Njemački ministar odbrane Boris Pistorijus priznao je nakon objave plana Pentagona da Evropa mora preuzeti veću odgovornost za vlastitu bezbjednost. Poručio je da Bundesver raste, da se vojna oprema nabavlja brže te da se infrastruktura razvija.
