Mobilne klime: jeftino kupiš, skupo platiš struju
Mobilni klima-uređaji predstavljaju najjeftinije i najbrže rješenje, ali su često i najmanje efikasni. Sastoje se od jedne unutrašnje jedinice koju korisnik može sam da postavi. Crijevo za odvod toplog vazduha izvodi se kroz prozor ili vrata. U Njemačkoj se takvi uređaji mogu kupiti već za oko 270 evra, piše DW.
Unutrašnja jedinica veličine je manjeg kofera i uglavnom se nalazi na točkićima, pa se može premještati iz prostorije u prostoriju.
Takozvani monoblok-uređaji funkcionišu po istom principu kao i druge klime. Pomoću rashladnog sredstva u zatvorenom sistemu proizvode hladnoću na jednoj strani, a toplotu na drugoj. Topao vazduh iz prostorije potom se crijevom izbacuje napolje. To rashlađuje prostoriju.
Međutim, u poređenju sa fiksno ugrađenim uređajima, znatno su bučniji, manje efikasni i prema podacima njemačke organizacije Stiftung Warentest troše više nego dvostruko više električne energije za hlađenje.
Razloga za slabu efikasnost ima više. Toplo crijevo dodatno zagrijava prostoriju, otvori oko prozora ili vrata često nisu dobro zaptiveni, a potpritisak koji uređaj stvara u prostoriji dovodi do toga da topao spoljašnji vazduh ponovo ulazi unutra.
U stanovima sa gasnim kotlovima mobilne klime mogu čak biti opasne po život. Zbog potpritiska bezmirisni ugljen-monoksid iz gasnog uređaja može neprimjetno da dospije u stan i izazove trovanje, što je pokazao i nedavni slučaj u Beču.
Stručnjaci zato ne preporučuju korišćenje monoblok klima-uređaja u stanovima s gasnim kotlovima bez prethodne stručne provjere.
Troškovi električne energije za stan od 70 kvadratnih metara u Njemačkoj kod korišćenja monoblok-sistema iznose oko 320 evra godišnje.
Split-uređaji su efikasniji
Za hlađenje je uglavnom bolji izbor mobilni split klima-uređaj. Kod njega su unutrašnja i spoljašnja jedinica odvojene, a povezane su rashladnim vodom dužine oko dva metra. I takvi uređaji mogu se postaviti bez pomoći majstora.
Mobilni split-sistemi koštaju od oko 900 evra i na evropskom tržištu prisutni su tek posljednjih nekoliko godina.
Spoljašnja jedinica može da stoji na balkonu ili terasi, a moguće ju je pričvrstiti i spolja na prozor posebnim nosačem. Ipak, i rashladni vod zahtijeva otvor na prozoru ili vratima, pa određena količina toplote i dalje ulazi u prostoriju.
Prednost je što se ne stvara potpritisak, zbog čega nema opasnosti u kombinaciji sa gasnim kotlom.
U poređenju sa mobilnim monoblok-uređajima, split-sistemi su znatno efikasniji. Prema testovima organizacije Stiftung Warentest, godišnji troškovi struje kod jednog testiranog modela iznosili su oko 230 evra.
Fiksne klime: najbolja opcija za vlasnike i stanare
Još efikasnije, tiše i udobnije od mobilnih uređaja jesu fiksno ugrađeni klima-sistemi. Sastavljeni su od spoljašnje i unutrašnje jedinice, a cijena uređaja kreće se od oko 400 do 2.500 evra. Sa ugradnjom ukupni trošak iznosi od oko 800 do preko 5.000 evra.
Spoljašnja jedinica obično se postavlja na krov, balkon ili fasadu. Rashladni vod trajno se ugrađuje, a sistem mora da postavi i provjeri ovlašćeni servis.
U iznajmljenim stanovima potrebna je saglasnost stanodavca, dok je u stambenim zgradama sa vlasničkim stanovima ugradnja uglavnom dozvoljena.
Iako predstavljaju najbolje rješenje, mnogi njemački stanodavci i dalje izbjegavaju takvu investiciju.
Pritom su troškovi energije za hlađenje stana od 70 kvadratnih metara u prosjeku samo oko 150 evra godišnje. Najefikasniji uređaj na testu Stiftung Warentesta trošio je svega 112 evra godišnje.
Ako se isti uređaj koristi i za grijanje, godišnji troškovi struje povećavaju se za oko 500 evra. Poređenja radi: samo grijanje na prirodni gas za stan te veličine košta približno 1.200 evra godišnje, a cijene imaju tendenciju rasta. Zbog toga klima-uređaji mogu čak da prepolove troškove energije.
Iz razloga zaštite klime, u Njemačkoj se trenutno subvencionišu klima-uređaju sa do 80 odsto ukupnih troškova.
Rastuća potrošnja struje za hlađenje
Sa sve više toplih dana širom svijeta raste i potrošnja električne energije. U Evropi i Kini broj dana sa temperaturama iznad 30 stepeni porastao je za četvrtinu tokom posljednjih pet godina. U Japanu i Južnoj Koreji takvih dana sada ima gotovo dvostruko više nego prije 2020.
Prema podacima Međunarodne agencije za energetiku (IEA), klima-uređaje posjeduje 93 odsto domaćinstava u Japanu, 90 odsto u SAD, 79 odsto u Kini, 29 odsto u jugoistočnoj Aziji, 23 odsto u Evropi i 16 odsto u Indiji.
Godine 2025. za hlađenje je u svijetu potrošeno oko 50 odsto više električne energije nego 2015. Ukupna potrošnja porasla je za oko 1.000 teravat-sati, na približno 2.900 teravat-sati godišnje. Trenutno hlađenje čini oko devet odsto globalne potrošnje električne energije.
Istovremeno raste i proizvodnja energije iz obnovljivih izvora, prije svega iz solarnih i vjetroelektrana. Tokom 2025. proizvedeno je 4.300 teravat-sati više obnovljive energije nego deset godina ranije. Pošto solarni paneli najviše struje proizvode upravo tokom ljeta, kada je i potreba za hlađenjem najveća, ova kombinacija smatra se posebno pogodnom.
Zašto je rashladno sredstvo važno za klimu
U frižiderima, klima-uređajima i toplotnim pumpama cirkulišu takozvana rashladna sredstva. U zatvorenom sistemu ona isparavaju i ponovo se kondenzuju, omogućavajući stvaranje hladnoće.
Međutim, neka od tih sredstva mogu nanijeti veliku štetu klimi ukoliko dospiju u atmosferu. Stariji uređaji često koriste sintetičko rashladno sredstvo R410A. Ako ono iscuri zbog oštećenja sistema ili nepravilnog uklanjanja uređaja, klimatski efekat odgovara emisiji od približno dvije tone ugljen-dioksida.
Zbog toga je od 2025. godine u Evropskoj uniji i SAD zabranjena prodaja novih klima-uređaja sa tim rashladnim sredstvom. Najčešće ga zamenjuje R32, čiji je klimatski uticaj pri curenju približno tri puta manji.
Evropska unija otišla je i korak dalje. Od 2029. godine split klima-uređaji s jednom unutrašnjom jedinicom moći će da koriste samo posebno klimatski prihvatljiva rashladna sredstva. Najčešće je riječ o prirodnom gasu propanu, poznatom i kao R290. Ako propan iscuri iz sistema, praktično ne izaziva klimatsku štetu.
Zato sve više novih klima-uređaja koristi upravo propan kao rashladno sredstvo.
“Očekujemo da će se propan dugoročno nametnuti kao standard za split-sisteme, prvo u Evropi, a zatim i u drugim dijelovima svijeta“, kaže Mihael Lehte, menadžer za marketing proizvoda u kompaniji Micubiši elektrik.
Klimatizacija može dodatno da zagrije gradove
Tamo gdje radi veliki broj klima-uređaja, otpadna toplota često čini spoljašnji prostor još neprijatnijim, naročito u gusto izgrađenim urbanim sredinama. U Japanu se na pojedinim posebno toplim ulicama mogu vidjeti čak i upozorenja na ekstremnu vrućinu.
Istraživanje sprovedeno u kineskoj metropolitanskoj oblasti Nanđing, koja ima više od deset miliona stanovnika, pokazalo je da spoljašnje jedinice klima-uređaja u uskim ulicama mogu da povećaju dnevne temperature i do 1,9 stepeni, a noćne čak do 3,3 stepena. To predstavlja dodatno opterećenje za pješake.
Vertikalno ozelenjavanje fasada moglo bi da snizi temperature za nekoliko stepeni.
Međunarodna agencija za energetiku (IEA) preporučuje i druge mjere protiv takozvanog efekta urbanog toplotnog ostrva. Prema procjenama IEA, nove zelene površine, drvoredi i uklanjanje nepropusnih asfaltnih i betonskih površina mogu da snize temperaturu u gradovima za čak pet stepeni.
Jedno od rješenja je i daljinsko hlađenje. Gradovi poput Dubaija, Singapura, Berlina i kineske metropolitanske oblasti Čongćing već koriste takve sisteme za rashlađivanje dijela zgrada.
U tim sistemima višak toplote ne završava u spoljašnjem vazduhu, već se odvodi u rijeke ili podzemne vodene tokove.
