Kako je 3. oktobra izvijestio austrijski javni servis ORF, pregovori o budućem finansiranju još su bili u toku, a ministarka nauke Eva-Maria Holclajtner (Eva-Maria Holzleitner) izjavila je da traženih 18 milijardi evra neće biti obezbijeđeno. Konačan iznos tada još nije bio poznat, dok je zakonski rok za utvrđivanje budžeta isticao 31. oktobra 2026. godine.
Univerziteti traže 18 milijardi evra
Austrijska konferencija univerziteta (uniko), koja zastupa javne univerzitete u zemlji, procijenila je da će za finansiranje rada u periodu od 2028. do 2030. godine biti potrebno 18 milijardi evra.
Za tekući trogodišnji period, od 2025. do 2027. godine, predviđeno je 16,5 milijardi evra, uključujući plate ljekara zaposlenih u univerzitetskim klinikama. Prema procjeni uniko, povećanje na 18 milijardi evra bilo bi potrebno prvenstveno zbog očekivanog rasta troškova i inflacije.
Međutim, Ministarstvo nauke je u proljećnim pregovorima univerzitetima predstavilo mogućnost izdvajanja od 15,5 milijardi evra za naredni period. To je za milijardu evra manje od sredstava predviđenih za sadašnji trogodišnji ciklus, odnosno za 2,5 milijardi evra manje od iznosa koji univerziteti smatraju neophodnim.
Uniko je upozorila da bi, uz takav budžet, ustanove morale da se suoče sa ozbiljnim finansijskim ograničenjima. Ipak, iznos od 15,5 milijardi evra bio je dio ranijih planova, a ne konačno potvrđen budžet za period od 2028. do 2030. godine.
Zašto se govori o 10.000 radnih mjesta?
Najozbiljnije upozorenje odnosi se na moguće posljedice po zaposlene.
Predstavnici univerziteta upozorili su u maju da bi, ukoliko se planirano smanjenje finansiranja ostvari, ustanove mogle biti primorane da ukinu oko petine radnih mjesta, odnosno približno 10.000 zaposlenih.
To je procjena mogućih posljedica koju su iznijeli predstavnici univerziteta, a ne potvrđena odluka o otpuštanju. Stvarni obim eventualnih smanjenja zavisiće od konačnog budžeta i mjera koje će pojedinačne ustanove preduzeti.
Ukoliko bi došlo do takvih rezova, posljedice ne bi bile ograničene samo na administrativne poslove. Mogle bi zahvatiti i nastavno osoblje, istraživače i druge zaposlene koji učestvuju u radu univerziteta.
Šta to znači za studente i istraživanja?
Smanjenje broja zaposlenih moglo bi da poveća opterećenje postojećeg nastavnog osoblja, oteža organizaciju nastave i smanji mogućnosti za individualni rad sa studentima.
Studentske organizacije upozoravale su i na rizik od manjeg broja raspoloživih studijskih mjesta, dužeg trajanja studija i otežanog pristupa visokom obrazovanju.
Dodatni problem mogao bi nastati u naučnom radu. Univerziteti se takmiče sa ustanovama iz drugih evropskih zemalja za istraživače i mlade naučne kadrove. Ako ne budu mogli da obezbijede odgovarajuće finansiranje i stabilne uslove rada, mogli bi teže privlačiti i zadržavati stručnjake.
Uniko upozorava da finansiranje univerziteta nije važno samo za obrazovanje već i za inovacije, tehnološki razvoj i dugoročnu konkurentnost austrijske privrede.
Ovi ishodi, međutim, zavisiće od konačne odluke o finansiranju. Za sada nije potvrđeno da će doći do smanjenja broja studijskih mjesta ili otpuštanja zaposlenih.
Ministarka ne očekuje da će biti odobren traženi iznos
U izjavi za ORF od 3. oktobra, ministarka nauke Eva-Maria Holclajtner potvrdila je da pregovori o budžetu još traju i da traženih 18 milijardi evra neće biti obezbijeđeno.
Ministarka nije navela konačan iznos koji će univerzitetima biti dodijeljen. Prema njenim riječima, odluka se očekivala najkasnije do 31. oktobra, kada ističe rok za utvrđivanje finansijskog okvira za period od 2028. do 2030. godine.
Tokom proljeća, nakon što su objavljeni prvi planovi za smanjenje finansiranja, u više austrijskih gradova organizovani su protesti studenata i univerzitetskih zaposlenih. Vlada je potom odložila odluku za jesen, ali su predstavnici univerziteta upozoravali da odlaganje samo produžava neizvjesnost.
Odluka do kraja oktobra mogla bi odrediti naredne tri godine
Budući budžet pokazaće koliko će sredstava austrijski javni univerziteti imati na raspolaganju za nastavu, istraživanja i zaposlene od 2028. godine.
Ako finansiranje bude znatno niže od procijenjenih potreba, univerziteti će morati da razmotre kako da prilagode poslovanje raspoloživim sredstvima. Međutim, dok konačan iznos ne bude poznat, nije moguće pouzdano utvrditi kolike bi uštede bile potrebne niti koliko bi radnih mjesta moglo biti ugroženo.
Zato su naredni pregovori važni ne samo za univerzitete i njihove zaposlene, već i za buduće studente i razvoj nauke u Austriji.
