Postoji i 69 odsto vjerovatnoće da će od oktobra do decembra dostići nivo koji bi ga, prema relativnom indeksu RONI, učinio najsnažnijim El Ninjom zabilježenim po toj mjeri od 1950. godine.
Takav razvoj mogao bi da utiče na vremenske prilike širom svijeta. Za Evropu je zasad najsnažniji signal povećana vjerovatnoća toplije jeseni, dok su prognoze za zimu i količinu padavina znatno neizvjesnije.
Iako se El Ninjo razvija hiljadama kilometara daleko od Evrope, njegove posljedice mogu da se osjete i na našem kontinentu. Razlog je složena povezanost atmosferske cirkulacije: promjene koje počinju iznad tropskog Pacifika mogu da utiču na mlaznu struju, raspored oblasti visokog i niskog pritiska i kretanje vazdušnih masa iznad Evrope.
Međutim, taj uticaj nije direktan niti uvijek isti. Snažan El Ninjo ne znači automatski da će cijela Evropa imati toplu zimu, niti da će svuda biti više padavina. Na evropsko vrijeme istovremeno djeluju brojni drugi faktori, među kojima su stanje sjevernog Atlantika, Sjevernoatlantska oscilacija, polarni vrtlog, temperatura Sredozemnog mora i položaj mlazne struje.
Zbog toga meteorolozi sezonske prognoze ne tumače kao klasičnu prognozu vremena. One pokazuju vjerovatnoću određenih obrazaca tokom nekoliko mjeseci, dok se konkretne epizode hladnoće, obilnih padavina, olujnog vjetra ili snijega mogu pouzdanije procjenjivati tek kada se približe.
Šta modeli predviđaju za Evropu
Sezonske prognoze programa Copernicus pokazuju povećanu vjerovatnoću iznadprosječno tople jeseni u velikom dijelu Evrope. Modeli ukazuju na povećane izglede da sezonske temperature budu među 20 odsto najviših za ovo doba godine.
To ne znači da će svaki dan biti topao, niti da neće biti kratkotrajnih prodora hladnog vazduha. Sezonski signal odnosi se na prosječne uslove tokom dužeg perioda, pa su povremene hladnije epizode sasvim moguće čak i u sezoni koja u cjelini bude toplija od prosjeka.
Za južnu i zapadnu Evropu postoji i signal za više padavina od prosjeka. Ipak, Copernicus naglašava da su sezonske prognoze padavina za Evropu manje pouzdane nego prognoze za tropska područja, na koja El Ninjo djeluje direktnije.
Upravo padavine predstavljaju jedan od najvećih izazova za dugoročno prognoziranje. Čak i kada postoji signal da bi određeni region mogao biti vlažniji, modeli ne mogu nekoliko mjeseci unaprijed pouzdano odrediti kada će se dogoditi najobilnije padavine, koliko će trajati pojedinačna kišna epizoda niti gdje će tačno pasti najveće količine kiše.
To je posebno važno za južnu Evropu i područje Mediterana, gdje male promjene u položaju ciklona mogu napraviti veliku razliku. Jedan scenario može donijeti duže sušno i stabilno vrijeme, dok pomjeranje putanje ciklona za nekoliko stotina kilometara može dovesti do obilnih padavina i snažnog vjetra.
Kakva bi mogla biti jesen?
Za period od septembra do januara može se govoriti o povećanoj vjerovatnoći toplijeg vremena, posebno tokom rane jeseni.
Septembar bi u velikom dijelu Evrope mogao biti topliji od prosjeka, ali je signal za padavine znatno manje ujednačen. Moguća su duža razdoblja stabilnog i suvog vremena, ali i kratkotrajne epizode sa snažnim pljuskovima i grmljavinom.
Tokom oktobra vremenska slika mogla bi postati promjenljivija. Južna i zapadna Evropa imaju povećanu mogućnost vlažnijih uslova, dok bi centralni i istočni dijelovi kontinenta mogli imati izraženije oscilacije temperature i padavina.
Novembar bi mogao nastaviti sa iznadprosječnim temperaturama u pojedinim djelovima Evrope, ali bi razvoj vremena u velikoj mjeri zavisio od položaja ciklona i atmosferske cirkulacije. U tom periodu moguće su i izraženije padavinske epizode na području Mediterana i južne Evrope.
Važno je, međutim, da se ovakvi scenariji ne shvate kao najava konkretnog vremena. Sezonski modeli ne mogu unaprijed pouzdano pokazati da će određeni mjesec biti kišovit ili da će se u određenoj sedmici dogoditi snažna oluja.
Šta bi moglo da se dogodi tokom zime?
Za zimu je slika znatno složenija.
Natprosječne temperature mogu biti vjerovatnije u pojedinim djelovima Evrope, ali snažan El Ninjo ne isključuje hladne prodore. Ukoliko se nad Evropom uspostavi odgovarajući raspored pritiska, hladan vazduh sa sjevera ili sjeveroistoka može prodrijeti duboko prema jugu, bez obzira na to što sezonski prosjek temperature može biti iznad normale.
U nižim predjelima, ukoliko se ostvari topliji scenarij, kiša bi mogla biti češća od dugotrajnog snijega. Ipak, kratkotrajni snježni prodori ostaju mogući, naročito tokom izraženijih zahlađenja.
Planinske oblasti mogle bi imati povoljnije uslove za snijeg tokom hladnijih epizoda, ali ni količina snijega ne može se pouzdano procijeniti nekoliko mjeseci unaprijed.
Posebno zanimljiv može biti odnos između Sredozemnog mora i atmosferske cirkulacije iznad Evrope. Toplije more predstavlja dodatni izvor energije i vlage za atmosferu, pa u kombinaciji sa odgovarajućom putanjom ciklona može doprinijeti veoma obilnim padavinama. Međutim, sama visoka temperatura mora nije dovoljna da bi se unaprijed najavile ekstremne padavine.
El Ninjo nije garancija za određeni tip vremena
Jedna od najvažnijih stvari kod sezonskih prognoza jeste razumijevanje razlike između povećane vjerovatnoće i sigurnog ishoda.
Ako model pokaže povećanu vjerovatnoću toplijih uslova, to ne znači da će svaki dan biti topliji od prosjeka. Isto tako, signal za više padavina ne znači da će padati kiša tokom cijelog mjeseca.
Na evropsko vrijeme utiče veliki broj međusobno povezanih sistema. Promjene u tropskom Pacifiku mogu biti važne, ali njihov signal može oslabiti, pojačati se ili promijeniti dok kroz atmosferu putuje prema Evropi.
Zato će slika o konkretnoj zimi biti jasnija kako se sezona bude približavala. Kratkoročne prognoze, koje se zasnivaju na mnogo preciznijim početnim podacima o atmosferi, postaju pouzdanije tek nekoliko dana do sedmica unaprijed.
El Ninjo bi mogao da bude istorijski snažan
NOAA procjenjuje da postoji 69 odsto vjerovatnoće da će tromjesečni RONI od oktobra do decembra dostići ili premašiti +2,5 °C.
RONI mjeri koliko je ključni dio ekvatorijalnog Pacifika topliji u odnosu na tropska mora u cjelini. Ako dostigne prognoziranu vrijednost, ovogodišnji El Ninjo bio bi prema tom indeksu snažniji od svih zabilježenih od 1950. godine.
Za period od oktobra do decembra NOAA procjenjuje da postoji 95 odsto vjerovatnoće da će El Ninjo pripadati kategoriji veoma snažnih događaja, odnosno da će RONI iznositi najmanje +2 °C.
Prema NOAA prognozama, postoji veoma velika vjerovatnoća da će se El Ninjo zadržati tokom jeseni i zime, a oko 97 odsto vjerovatnoće da će potrajati do ranog proljeća 2027. godine.
NOAA ipak upozorava da čak ni izuzetno snažan El Ninjo ne garantuje očekivane posljedice u svakom dijelu svijeta. Upravo zbog toga njegove moguće posljedice za Evropu treba posmatrati kao jedan od faktora koji utiču na sezonsku sliku, a ne kao jedini uzrok budućeg vremena.
Kako nastaje El Ninjo
El Ninjo nastaje kada oslabe pasatni vjetrovi koji toplu površinsku vodu u ekvatorijalnom Pacifiku uobičajeno guraju prema zapadu, ka Indoneziji i Australiji. Topla voda tada se pomjera prema centralnom i istočnom Pacifiku, dok uz obale Južne Amerike slabi izdizanje hladnije vode iz dubine.
Zagrijavanje okeana mijenja raspored atmosferskog pritiska, padavina i vjetrova i tako utiče na vremenske obrasce u velikom dijelu svijeta.
Promjene temperature mora prate i promjene vjetrova, vazdušnog pritiska i tropske konvekcije, što potvrđuje da su se okean i atmosfera povezali u obrazac karakterističan za El Ninjo.
Ovaj fenomen je dio prirodnog klimatskog sistema poznatog kao ENSO, odnosno El Ninjo–Južna oscilacija. Njegova suprotna faza poznata je kao La Ninja, tokom koje se površinske vode u ekvatorijalnom Pacifiku ponašaju drugačije i koja može imati drugačije posljedice po globalne vremenske obrasce.
El Ninjo se ne pojavljuje po strogo utvrđenom rasporedu. Njegovo trajanje i intenzitet razlikuju se od događaja do događaja, a posljedice zavise od toga kako se njegovo djelovanje povezuje sa drugim atmosferskim i okeanskim procesima.
Zbog toga se i veoma snažan El Ninjo mora posmatrati u širem kontekstu. Njegov uticaj može biti snažan u nekim djelovima svijeta, dok u drugim oblastima signal može biti znatno slabiji ili ga mogu nadjačati drugi faktori.
Za Evropu to znači da El Ninjo predstavlja važan dio ukupne meteorološke slike, ali ne i pouzdanu najavu jedinstvenog scenarija za cijeli kontinent.
