Kanada povukla crvenu liniju
Karni je uslove koje je predložio Vašington osudio kao “loš dogovor”, navodeći da bi njima bilo zadirano u upotrebu francuskog jezika u Kanadi, koja je zaštićena ustavom, kao i u mogućnost zemlje da sklapa trgovinske sporazume sa drugim državama.
“Kada ste napadnuti, vi ste u ratu, a mi smo napadnuti”, rekao je Karni, obećavajući da će uzvratiti susjedu “dolar za dolar”, piše Euronews.
Trgovinski rat mogao bi ugroziti hiljade radnih mjesta
Posljedice bi mogle biti bolne: prema prvim procjenama, visoke carine pogodile bi kanadsku robu vrijednu 20 milijardi dolara, dok bi oko 87.000 direktnih i indirektnih radnih mjesta moglo biti ugroženo.
A situacija bi uskoro mogla postati još gora. Američki predsjednik Donald Trump već je najavio novi krug carina protiv Kanade, čime se dodatno podgrijava spirala uzvratnih mjera.
Brisel pod sve većim pritiskom Vašingtona
Ovaj dramatični razvoj događaja povukao je paralele sa Evropskom unijom, koja se takođe našla na meti sve širih zahtjeva Bijele kuće i pregovaračkih taktika Trampove administracije, opsjednute trgovinskim deficitom i odlučne da upotrijebi svako raspoloživo sredstvo kako bi Amerika bila na prvom mjestu — čak i kada su u pitanju saveznici.
Brisel se više od godinu dana bori da se odupre američkom pritisku da ublaži ili ukine ekološke, održive i digitalne propise, dok istovremeno pokušava da održi na snazi neravnopravni trgovinski sporazum između EU i SAD postignut prošle godine u Turnberiju u Škotskoj.
Tramp prijeti novim carinama
U julu je Tramp zaprijetio da će EU “skupo platiti” nakon što je Evropska komisija kaznila Google sa 890 miliona evra zbog navodnog favorizovanja sopstvenih usluga i nepravednog tretmana programera aplikacija.
“Očekujemo da će im vrlo brzo biti uvedena značajna CARINA”, rekao je Tramp. Ta carina još nije uvedena.
Dok Brisel i Vašington nastavljaju pregovore o ublažavanju carina, naročito na čelik i aluminijum, nameće se novo pitanje: Da li bi EU ikada mogla da odustane od pregovora?
Da, EU bi mogla da odustane
Glavni razlog zbog kojeg bi EU mogla doći u iskušenje da povuče potez sličan Karnijevom jeste odlučnost da zaštiti svoje pravo da donosi i sprovodi propise na teritoriji pod svojom jurisdikcijom. Brisel to smatra apsolutnom crvenom linijom.
Suverenitet kao ključna crvena linija
Evropljani smatraju da su učinili i više nego dovoljno ustupaka kako bi umirili Trampa, prije svega pristajući na carinu od 15 odsto na robu iz EU, i odbijaju dalje popuštanje. Mijenjanje zakona prema željama Vašingtona, smatraju, bilo bi ravno kapitulaciji.
Diplomate EU navode da su Trampovo povlačenje iz neuspjelog pokušaja vezanog za Grenland, kao i njegova odluka da jednostrano pokrene rat protiv Irana, uzdrmavši usput energetska tržišta, dodatno ojačali odlučnost evropskog bloka da se oglasi i suprotstavi pritisku.
EU ima jače ekonomske adute
Još jedan razlog koji bi mogao ohrabriti EU da odustane jeste njena ogromna ekonomska snaga. Blok od 27 članica druga je najveća ekonomija svijeta, sa BDP-om od 18,8 biliona evra, u poređenju sa 2,32 biliona kanadskih dolara, odnosno 1,99 biliona evra. Evropska ekonomija je, dakle, gotovo deset puta veća od kanadske.
Trgovina robom i uslugama između EU i SAD prošle godine dostigla je 1,77 biliona evra, što je dvostruko više od 872,3 milijarde dolara, odnosno 748 milijardi evra, koliko je iznosila trgovina između Kanade i SAD. I Kanada i EU imaju dugogodišnji suficit u trgovini robom sa SAD, ali istovremeno bilježe deficit u trgovini uslugama.
Kanada zavisnija od američkog tržišta
Ključna razlika je, međutim, u stepenu zavisnosti. Zbog svog geografskog položaja, Kanada je strukturno zavisna od američkog tržišta: oko 75 odsto kanadskog izvoza robe odlazi u SAD. Kod EU, čije su trgovinske veze mnogo raznovrsnije, taj udio iznosi 21 odsto.
To, u principu, EU daje veći pregovarački prostor i snažniji ekonomski jastuk koji bi joj omogućio da izdrži trgovinski rat sa SAD, ukoliko bi ikada zaključila da je takav potez neophodan.
Brisel već priprema odgovor
Tokom pregovora koji su prethodili sporazumu iz Turnberija, Evropska komisija pripremila je spisak američke robe vrijedan 93 milijarde evra koja bi mogla biti obuhvaćena uzvratnim mjerama. Taj spisak i dalje važi i predstavljao bi prvu liniju odbrane.
Zvaničnici EU takođe su pomenuli mogućnost aktiviranja Instrumenta za borbu protiv prinude, poznatog kao ACI, koji omogućava uvođenje mjera šireg obima od tradicionalnih carina. One, između ostalog, mogu uključivati isključivanje stranih kompanija iz javnih tendera ili djelimičnu suspenziju zaštite prava intelektualne svojine.
Instrument protiv prinude kao evropsko oružje
Ovaj instrument dobio je novi značaj nakon što je Tramp pojačao prijetnje u vezi sa Grenlandom, kao i evropskim zelenim i digitalnim propisima. Oba slučaja u Briselu su ocijenjena kao školski primjeri korištenja ekonomskog pritiska radi ostvarivanja političkih ciljeva.
“Ako Vašington uvede nove carine zbog evropskih digitalnih poreza ili propisa, sporazum iz Turnberija bi se ponovo našao pod lupom, a Evropa bi se mogla naći u sličnoj situaciji kao Kanada. Evropske vlade mogle bi zaključiti da nema stabilnog dogovora koji bi trebalo očuvati i da je odustajanje bolja taktička opcija”, rekao je za Euronews Tobias Gehrke, viši politički analitičar Evropskog savjeta za međunarodne odnose.
Kina dodatno komplikuje evropsku računicu
Međutim, reakcija EU ne bi zavisila samo od SAD, već i od Kine, upozorio je Gehrke. Trgovinske tenzije između EU i Kine naglo su porasle uoči roka koji ističe u oktobru.
“U Evropi sve više prevladava stav da Kina predstavlja sistemskiji izazov za ekonomsku bezbjednost, a malo ko želi istovremeno da vodi trgovinske ratove i sa Vašingtonom i sa Pekingom”, rekao je on. “Ako Trampova administracija izvrši pritisak na Evropu upravo u trenutku kada Brisel pokušava da upravlja sukobom sa Kinom, Vašington bi mogao procijeniti da Evropa ima ograničene mogućnosti za eskalaciju.“
Ne, EU možda ipak ne bi mogla da odustane
Iako EU ima snažne argumente i instrumente na raspolaganju ukoliko bi odlučila da napusti pregovore, daleko je od toga da je jasno da bi mogla da pokaže istu odlučnost kao Karni.
Članice EU podijeljene oko odgovora Trampu
Otkako je Tramp predstavio široki paket carina, svih 27 članica EU pokušava da učvrsti zajednički stav iza Evropske komisije, koja pregovara u njihovo ime.
Neke zemlje, među kojima su Francuska, Španija i nordijske države, pozvale su Brisel da ostane čvrst i uzvrati na nepravedne uslove. Druge, uključujući Njemačku, Italiju i Irsku, javno su se zalagale za kompromis, bez obzira na cijenu, kako bi se izbjegao štetan sveobuhvatni sukob.
Nedostatak jedinstva slabi poziciju Brisela
Neslaganja i suprotstavljeni nacionalni interesi vezali su ruke Komisiji i na kraju doveli do sporazuma kojim gotovo niko nije bio zadovoljan. EU i dalje nema zajedničku strategiju za suočavanje sa Trampom — slabost koju je Bijela kuća nastojala da iskoristi.
Iako su prijetnje SAD u vezi sa ključnim pitanjima, poput Grenlanda, zaista približile članice EU, pa su se čak i ideološki bliski lideri, poput italijanske premijerke Đorđe Meloni, sukobljavali sa američkim predsjednikom, činjenica da Instrument za borbu protiv prinude nikada nije aktiviran pokazuje koliko je teško državama članicama da postignu konsenzus i prihvate ekonomsku cijenu koja bi uslijedila nakon otvorenog sukoba sa Vašingtonom.
Kanada se ujedinila iza Karnija
Kanadi je, nasuprot tome, pošlo za rukom da se ujedini iza Karnija.
Nakon kraha pregovora, kanadske provincije brzo su stale uz premijera. Premijer Ontarija Doug Ford, čiji bi proizvodni sektor mogao pretrpjeti gubitke zbog sukoba, izrazio je “punu podršku snažnom odgovoru — carina za carinu, dolar za dolar”.
Novo istraživanje javnog mnjenja pokazuje da 76 odsto Kanađana smatra da je Karni donio ispravnu odluku.
Tramp kao politička meta u Kanadi
Za kanadskog premijera, sukob sa Trampom ima političkog smisla jer se nadovezuje na široko rasprostranjeno nezadovoljstvo Kanađana američkim predsjednikom, koji je u više navrata iznosio ideju da Kanada postane 51. američka savezna država.
Postoji, međutim, još jedan ključni faktor zbog kojeg bi EU mogla dvaput razmisliti prije nego što krene istim putem: Ukrajina.
Ukrajina kao ključna prepreka
Brisel je priznao da je trgovinski sporazum između EU i SAD djelimično bio motivisan željom da Tramp ostane uključen u napore da se okonča rat Rusije protiv Ukrajine. Stav američkog predsjednika prema sukobu dramatično se mijenjao, što je izazvalo zabrinutost među Evropljanima koji znaju da ne mogu nadomjestiti američke obavještajne kapacitete niti sisteme protivvazdušne odbrane proizvedene u SAD.
“Nije riječ samo o trgovini. Riječ je o bezbjednosti. Riječ je o Ukrajini. Riječ je o aktuelnoj geopolitičkoj nestabilnosti”, rekao je prošle godine evropski komesar za trgovinu Maroš Šefčovič. “Vjerujem da od sada možemo ići samo nabolje.”
Iako je Kanada snažan podržavalac Ukrajine, njena uloga u sukobu je ograničena.
Povlačenje EU moglo bi imati šire posljedice
Evropsko povlačenje iz pregovora, s druge strane, moglo bi Trampu pružiti zgodan izgovor da uzvrati potpunim povlačenjem iz podrške Ukrajini. Neki zvaničnici i diplomate u Briselu smatraju da je Tramp to, praktično, već učinio.
“Sporazum iz Turnberija nije sjajan dogovor. Nije uravnotežen. Ali nije podrazumijevao nikakav kompromis u pogledu suvereniteta Evropske unije. U njemu nema nijednog elementa koji ugrožava sposobnost EU da donosi propise u oblasti digitalnih tehnologija, klime i drugim oblastima”, rekao je za Euronews Ignacio García Bercero, viši saradnik briselskog ekonomskog instituta Bruegel.
EU teže može da uzvrati nego Kanada
On je dodao da je i uzvrat EU komplikovaniji nego u slučaju Kanade.
“Kanada je federalna država i može uvesti kontramjere bez pribavljanja saglasnosti svojih provincija”, rekao je García Bercero. “EU nije federalna država, što znači da uzvratne mjere zahtijevaju kvalifikovanu većinu država članica. Evropske prijestonice za sada pokazuju malo spremnosti za trgovinski rat po kanadskom modelu, niti su spremne da ga tolerišu.”
Između suvereniteta i pragmatizma
Kanadski potez tako otvara pitanje koje bi uskoro moglo postati mnogo važnije i za Evropu: koliko je EU spremna da plati za očuvanje svog prava da samostalno donosi pravila?
Brisel ima veće tržište, raznovrsnije trgovinske partnere i snažne instrumente za odgovor. Ali istovremeno ima 27 država članica, različite ekonomske interese i bezbjednosnu zavisnost od SAD.
Kanada je pokazala da je moguće povući crvenu liniju čak i kada to nosi visoku ekonomsku cijenu. Za Evropsku uniju, međutim, odluka o tome da li je spremna da učini isto mnogo je složenija — jer se iza trgovinskog spora sa Vašingtonom ne nalaze samo carine i milijarde evra, već i pitanje evropske bezbjednosti, odnosa sa Kinom i budućnosti podrške Ukrajini.
