Prema najnovijim podacima Eurostata, koji se odnose na 2024. godinu, u EU je nastalo 57,9 miliona tona otpada od hrane, odnosno 129 kilograma po stanovniku. U odnosu na prethodnu godinu količina je čak blago porasla, za 0,7 odsto.
Najveći dio problema, međutim, nije u fabrikama niti trgovinama. Čak 53 odsto otpada nastaje u domaćinstvima.
Najviše hrane nestaje u kućama
Prosječno domaćinstvo u EU godišnje baci oko 69 kilograma hrane po članu domaćinstva. U restoranima i drugim ugostiteljskim objektima nastaje još 15 kilograma po stanovniku, dok proizvodnja hrane i pića učestvuje sa 25 kilograma.
Trgovina i distribucija čine manji dio ukupnog otpada, oko 10 kilograma po stanovniku, koliko otpada i na primarnu proizvodnju.
Eurostat pritom naglašava da statistika obuhvata i jestive i nejestive dijelove hrane. Dakle, nije sve što završi u otpadu moglo biti pojedeno.
Ipak, sama činjenica da domaćinstva stvaraju najveći dio otpada otvara mnogo konkretnije pitanje: zašto toliko hrane koju kupimo nikada ne pojedemo?
Ko u Evropi baca najviše hrane?
Najnoviji podaci Eurostata za 2024. pokazuju velike razlike među evropskim zemljama. Kipar je ubjedljivo na vrhu, sa oko 295 kilograma otpada od hrane po stanovniku, više nego dvostruko iznad prosjeka EU od 129 kilograma. Iza njega je Danska, dok su među zemljama sa veoma visokim količinama otpada i Grčka i Portugal.
Među zemljama sa dostupnim podacima za 2024. vrh liste izgleda ovako:
- Kipar – 295 kg po stanovniku
- Danska – oko 250 kg
- Grčka – oko 200 kg
- Rumunija – oko 180 kg
- Portugal – oko 180 kg
- Francuska – oko 140 kg
- Belgija – oko 140 kg
- Italija – oko 140 kg
- Malta – oko 130 kg
- Letonija – oko 130 kg
Austrija ima svoju priču
Austrija je posebno zanimljiva za poređenje jer su tamo istovremeno objavljeni novi podaci za 2024. godinu.
Prema austrijskom Ministarstvu poljoprivrede i zaštite životne sredine, u zemlji je 2024. nastalo ukupno oko 1,18 miliona tona otpada od hrane. Od toga je oko 569.000 tona bilo moguće izbjeći.
Najveći dio nastao je upravo u domaćinstvima: 629.353 tone. Oko 338.000 tona tog otpada procijenjeno je kao izbjegljivo.
To znači da prosječan stanovnik Austrije godišnje baci oko 69 kilograma hrane, od čega bi se oko 37 kilograma moglo izbjeći.
Prema austrijskom ministarstvu, vrijednost hrane koja se može izbjeći, a ipak završi u otpadu, iznosi oko 400 evra po stanovniku godišnje.
Problem nije samo u onome što kupimo previše
Otpad od hrane nije samo posljedica toga što neko kupi više nego što mu treba.
Dio hrane završava u kanti zato što se zaboravi u frižideru, dio zbog pogrešnog tumačenja rokova trajanja, a dio zato što se ne iskoriste ostaci već pripremljenih obroka.
Upravo na domaćinstva sada pokušava da utiče i austrijska vlada. Ministarstvo je krajem septembra pokrenulo kampanju “Mach's wie Oma: Rette Lebensmittel!” čiji je cilj da se posebno mlađi potrošači podstaknu da bolje koriste ostatke hrane i duže čuvaju namirnice koje su još bezbjedne za upotrebu.
Kako je objavio ORF, u Austriji se svakog dana baci količina hrane koja bi napunila oko 140 kamiona. Austrijske vlasti istovremeno navode da je ukupna količina otpada od hrane od 2020. do 2024. smanjena za oko tri odsto.
Zašto brojke i dalje rastu u Evropi?
Uprkos naporima da se otpad smanji, podaci za 2024. pokazuju blagi rast na nivou EU.
To ne znači nužno da se situacija svuda pogoršava. Eurostat navodi da je dio promjena povezan i sa preciznijim mjerenjem otpada po sektorima, dok među državama postoje velike razlike.
Problem je i u tome što hrana koja završi u smeću predstavlja mnogo više od samog otpada.
Za njenu proizvodnju utrošeni su zemljište i voda, potrebna je energija za proizvodnju, preradu, hlađenje i transport, a zatim se energija ponovo troši da bi se otpad zbrinuo.
Zato se borba protiv bacanja hrane sve manje posmatra samo kao pitanje štednje novca u domaćinstvu, a sve više kao pitanje potrošnje resursa i zaštite životne sredine.
Najveći otpad počinje tamo gdje najmanje očekujemo
Podaci Eurostata ruše jednu prilično intuitivnu pretpostavku: da je najveći problem u supermarketima i restoranima.
Trgovina jeste dio problema, ali domaćinstva stvaraju više od polovine ukupnog otpada od hrane.
Zbog toga se i najveći prostor za promjenu nalazi upravo u svakodnevnim navikama – od planiranja kupovine i pravilnog čuvanja namirnica do korištenja ostataka hrane.
Brojka od gotovo 58 miliona tona zato nije samo priča o otpadu koji završava u kantama. Ona govori i o tome koliko hrane proizvedemo, kupimo i platimo, a da je na kraju uopšte ne pojedemo. :::
Za ovu verziju bih kao glavni izvor koristio Eurostat, a austrijski dio potkrijepio austrijskim Ministarstvom poljoprivrede i ORF-om. Tako tekst ne izgleda kao prepisivanje jedne statistike, već kao priča u kojoj se EU podaci i austrijski primjer nadovezuju jedan na drugi. EEuropean Commission+2
Još bih prije objave provjerio rang-listu svih država za 2024. Ako su podaci dovoljno uporedivi, upravo taj dio možemo pretvoriti u najzanimljiviji segment teksta: “Ko u Evropi baca najviše hrane, a ko najmanje?”
