Međutim, naše tijelo ne pravi razliku između psihičkog i fizičkog. Mozak nije izolovano ostrvo, a anksioznost ne ostaje zarobljena u našoj glavi.
Ona pokreće brzu kaskadu biohemijskih promjena koje se krvotokom šire kroz organizam i na mjerljiv način utiču na tijelo.
Novo istraživanje australijskih naučnika sa Univerziteta Južnog Velsa zabilježilo je ovu vezu između uma i tijela u realnom vremenu. Izlažući zdrave dobrovoljce laboratorijskom testu stresa, otkrili smo da akutni psihički stres djeluje kao direktan hemijski okidač.
Već za nekoliko minuta povećava se proizvodnja visoko reaktivnih molekula poznatih kao slobodni radikali. Ti molekuli zatim mijenjaju način na koji se stvaraju krvni ugrušci.
Drugim riječima, psihološki stres može fizički da preoblikuje krv, čineći je sklonijom zgrušavanju.
Naučnici već decenijama znaju da je hronični stres štetan za srce. Velike populacione studije više puta su pokazale da je emocionalni stres jedan od faktora rizika za razvoj kardiovaskularnih bolesti. Međutim, manje je bilo jasno kako se jedna emocija pretvara u biološku promjenu koja povećava taj rizik.
Kada doživimo psihološki stres, narušava se fino uravnotežen sistem hemostaze – mehanizam koji omogućava da krv normalno cirkuliše, ali i da se brzo zgruša kada je potrebno zaustaviti krvarenje. Krv tada prelazi u stanje koje naučnici nazivaju hiperkoagulabilnost, što znači da postaje sklonija stvaranju ugrušaka.
Međutim, mehanizam koji stoji iza ovog procesa dugo je bio predmet naučnih rasprava.
Neki stručnjaci smatrali su da stres aktivira imuni sistem i izaziva široko rasprostranjenu upalu. Drugi su pretpostavljali da stres povećava koncentraciju krvi usljed porasta krvnog pritiska, što je poznato kao hipoteza hemokoncentracije.
Moje kolege i ja posumnjali smo da je pravi pokretač nešto drugo – oksidativni stres. Riječ je o naglom porastu slobodnih radikala izazvanom osnovnim odgovorom organizma na stres, koji djeluje kao svojevrsni glavni prekidač i direktno mijenja strukturna svojstva krvi.
Stres u laboratoriji
Da bi ispitali ovu pretpostavku, sproveli su nasumičnu kontrolisanu ukrštenu studiju u kojoj je učestvovalo osam zdravih muškaraca starosti između 18 i 30 godina.
To možda djeluje kao mali broj ispitanika, ali eksperimenti koji proučavaju biološke promjene kod ljudi u strogo kontrolisanim laboratorijskim uslovima veoma su složeni, zahtijevaju mnogo rada i skupi su za sprovođenje.
Za razliku od velikih populacionih istraživanja, ovakve studije osmišljene su kako bi otkrile osnovne mehanizme koji se odvijaju unutar organizma.
Svaki učesnik posjetio je laboratoriju dva puta, u razmaku od jedne sedmice. Tokom jedne posjete mirno je sjedio i odmarao se, dok je tokom druge bio podvrgnut Trirskom testu socijalnog stresa, koji se smatra zlatnim standardom za izazivanje akutnog psihološkog stresa. Redoslijed posjeta bio je potpuno nasumičan.
Test je namjerno osmišljen tako da izazove nelagodnost jer oponaša svakodnevne društvene pritiske. Učesnici su imali pet minuta da pripreme govor, koji su zatim morali da održe pred kamerom i komisijom sa potpuno bezizražajnim licima. Neposredno prije početka govora oduzimane su im bilješke.
Odmah nakon toga morali su da rješavaju zadatak mentalnog računanja – da od broja 2.003 unazad oduzimaju po 17. Svaki put kada bi pogriješili, morali su da počnu ispočetka.
Uzorci krvi uzimani su neposredno prije i poslije oba testa. Za mjerenje slobodnih radikala koristili su veoma osjetljivu metodu poznatu kao elektronska paramagnetna rezonantna spektroskopija. Istovremeno su analizirali strukturu krvnih ugrušaka tokom njihovog formiranja, što je omogućilo da na mikroskopskom nivou prouče kako stres utiče na krv.
Biološke promjene
Rezultati su bili veoma jasni.
Tokom perioda mirovanja hemijski sastav krvi ostao je stabilan. Međutim, nakon testa stresa dogodile su se dvije promjene istovremeno – povećao se nivo slobodnih radikala, a struktura krvnih ugrušaka potpuno se promijenila.
Zabilježili su porast askorbatnog slobodnog radikala, pokazatelja oksidativnog stresa, što ukazuje da emocionalni stres veoma brzo povećava oksidativni stres u organizmu.
Istovremeno, krvni ugrušci postali su veći, gušći i čvršće isprepleteni fibrinom, proteinskim vlaknima koja čine osnovnu strukturu ugruška. Takođe su pronašli dokaze da stres aktivira dio sistema zgrušavanja krvi poznat kao unutrašnji (intrinzični) put koagulacije.
Možda jednako važno, nisu pronađeni nikakvi dokazi da stres mijenja viskoznost, odnosno gustinu krvi. To dovodi u pitanje teoriju da stres prvenstveno djeluje tako što krv čini koncentrisanijom.
Nalazi, umjesto toga, ukazuju da stres mijenja kvalitet i arhitekturu samog krvnog ugruška. Time pružaju nove dokaze da čak i kratkotrajni psihološki stres može izazvati brze biološke promjene povezane sa povećanom sklonošću ka zgrušavanju krvi.
Naravno, to ne znači da će stresna prezentacija ili težak dan na poslu odmah izazvati srčani ili moždani udar. Kardiovaskularne bolesti daleko su složenije od toga.
Nalazi pružaju važne tragove o tome kako psihološki stres utiče na organizam, ali ih treba tumačiti sa odgovarajućim oprezom. Budući da je istraživanje obuhvatilo samo osam zdravih mladih muškaraca, potrebne su veće studije koje će uključiti žene, starije osobe i pacijente sa kardiovaskularnim bolestima kako bi se utvrdilo u kojoj mjeri se ovi nalazi mogu primijeniti na širu populaciju.
Rezultati takođe mogu otvoriti put novim pristupima u smanjenju rizika od kardiovaskularnih bolesti. Umjesto da se fokus budućih istraživanja zadrži isključivo na psihološkom doživljaju stresa, moglo bi se ispitati da li usmjeravanje na biohemijske procese koji stoje u njegovoj osnovi može pomoći u zaštiti srca i krvnih sudova od fizičkih posljedica stresa, piše Science Alert, prenosi RTS.
