Od 2020. godine, na primjer, snažno rastu cijene mesa i uljarica. Prema podacima FAO, cijene hrane danas su ukupno oko 30 odsto više nego 2020. godine.
I novije studije ukazuju na to da klimatske promjene i vremenski ekstremi utiču na stopu inflacije, uz već postojeće poremećaje u snabdijevanju izazvane ratovima u Iranu i Ukrajini, kao i šokovima na tržištima gasa i nafte, piše DW.
Klimatski ekstremi izazivaju skokove cijena
Studija “Klimatski ekstremi, skokovi cijena hrane i njihovi širi društveni rizici”, objavljena u julu 2025. upozorava na takvu spiralu poskupljenja. U njenoj izradi učestvovalo je pet evropskih istraživačkih institucija, kao i Evropska centralna banka (ECB).
“Centralnim bankama moglo bi biti sve teže da obezbijede stabilnost cijena ukoliko učestaliji ekstremni vremenski događaji budu činili cijene hrane nestabilnijim, kako na domaćem, tako i na svjetskom tržištu”, navodi se u studiji.
Jer više cijene kafe u Brazilu ili Vijetnamu utiču i na inflaciju u Evropskoj uniji.
Ti izazovi mogli bi dodatno da se pojačaju ukoliko rast temperatura trajno podstakne inflaciju. Naime, ako se protiv inflacije bude moralo boriti višim kamatnim stopama, to će usporiti i privredni rast.
ECB je još 2023. godine objavila studiju sa sličnim zaključcima. U radu pod nazivom “Asimetrični uticaji vremenskih šokova na inflaciju u evrozoni” analizirane su četiri najveće privrede Evropske unije.
Različite stope inflacije unutar EU
“Učestalost i intenzitet ekstremnih vremenskih prilika u Evropi mogli bi da stvore trajan pritisak na rast inflacije”, navodi se u studiji.
“Zbog toga što se posljedice takvih šokova razlikuju u zavisnosti od godišnjeg doba i zemlje, naši rezultati ukazuju i na to da bi klimatske promjene mogle dodatno da povećaju razlike u kretanju inflacije među zemljama evrozone.”
Prema podacima ECB, stopa inflacije u EU u junu se kretala od 5,4 odsto u Litvaniji do dva odsto u Francuskoj. Njemačka je sa 2,4 odsto bila nešto ispod prosjeka EU od 2,8 procenata.
Među glavnim pokretačima inflacije su visoki troškovi transporta, koji su porasli za 5,3 odsto.
“Uporna poskupljenja”
“Kada brodovi na Rajni mogu da prevoze samo dio uobičajenog tereta, troškovi transporta po toni značajno rastu”, rekao je za DW Torsten Šmit, direktor odjeljenja za konjunkturna istraživanja Instituta za ekonomska istraživanja RWI iz Esena.
To, između ostalog, poskupljuje energente poput dizela i lož-ulja, koji se u velikoj mjeri transportuju vodenim putevima. Veći troškovi na kraju se prenose na potrošače.
Da li će ECB zbog povećanih troškova transporta vodenim putevima i vjerovatno značajnih podbačaja prinosa ponovo podići ključne kamatne stope, za sada je neizvjesno. Posljednji put je depozitnu kamatnu stopu podigla 11. juna 2026. godine za 0,25 procentnih poena, na 2,25 odsto.
“Za monetarnu politiku presudno je da li je riječ o jednokratnom i privremenom rastu troškova ili se taj efekat prepliće sa drugim faktorima koji podstiču rast cijena, poput poskupljenja energije usljed rata u Iranu”, objašnjava Torsten Šmit iz RWI-ja.
U slučaju “vremenskim prilikama izazvanog skoka cijena”, vjerovatno ne bi došlo do dodatnog zaoštravanja monetarne politike, smatra Šmit.
Drugačije bi bilo ukoliko bi se više kriza međusobno preklopilo i dovelo do “šireg i upornijeg rasta cijena koji ECB više ne može da ignoriše”.
“Skladišta, skladišta, skladišta”
Finansijski stručnjak Holger Šulc iz Njemačkog saveza štedionica i žiro-banaka (DSGV) preporučuje u saopštenju te organizacije:
“Njemačka privreda ponovo bi trebalo da radi sa većim zalihama. Sada je najvažnije jedno: skladišta, skladišta, skladišta.”
To je, kaže on, pouka iz kriza izazvanih poremećajima u lancima snabdijevanja proteklih godina.
“Bilo da je riječ o pandemiji virusa korona, ratu u Ukrajini ili zatvaranju Ormuskog moreuza”, kaže Šulc. “Veće zalihe u svijetu koji je postao nepredvidiv na toliko frontova predstavljaju neku vrstu premije osiguranja.”
