“Troškovi energije prelivaju se na cijene hrane, prevoza i stanovanja, što najteže pogađa domaćinstva sa nižim i srednjim prihodima. Politički, to stvara nepovjerenje, ne samo prema nacionalnim vladama, već i u sposobnost evropskih institucija da zaštite građane od spoljašnjih šokova. Time se rizikuje jačanje podrške protekcionističkim ili politikama okrenutim ka unutra”, rekao je Seamus Boland, predsjednik Evropskog ekonomskog i socijalnog komiteta, koji okuplja sindikate iz cijele Evrope i savjetuje Evropsku komisiju o ekonomskoj i radnoj politici.
Francuska je najveći ulog, ali nije jedini signal da se politički centar u Evropi raspada. Pobjeda prokremaljskog bivšeg predsjednika Rumen Radeva u Bugarskoj 20. aprila uznemirila je vladajuće političare širom kontinenta. U Rumuniji bi koaliciona kriza uskoro mogla da sruši proevropskog premijera Ilije Bolojana.
U Njemačkoj, pak, krajnje desna Alternativa za Njemačku (AfD) cilja na uspjeh na septembarskim izborima u saveznoj državi Saksonija-Anhalt, nakon što je već ostvarila prodor u dijelovima zapadne Njemačke, daleko od svoje tradicionalne baze na istoku, prenosi portal Index.
Sukob sa Iranom biće glavna tema sastanka zamjenika ministara finansija iz 27 država članica EU, koji se danas sastaju u Atini kako bi razgovarali o načinima zaštite bloka od ekonomskih posljedica bez guranja u novu dužničku krizu, navode dvojica diplomata EU upoznata sa pripremama.
Njihovi šefovi, ministri finansija, nastaviće raspravu sljedeće nedjelje u Briselu, u trenutku kada ministarstva finansija započinju zahtjevan posao izrade nacionalnih budžeta za narednu godinu.
Uzbuna u Evropi
Na dvodnevnom samitu evropskih lidera prošle nedjelje na Kipru, kao i na sastanku ekonomskih stručnjaka u Grčkoj, u privatnim razgovorima i javnim izjavama provlačila se ista poruka: evropska ekonomija je već slaba, a šok izazvan sukobom sa Iranom prijeti da situaciju učini politički eksplozivnom.
“Kako se blokada Ormuskog moreuza nastavlja, jasno je da su njene posljedice sve izraženije i preliva se na cijelu ekonomiju. Savjetujemo da se držimo privremenih i ciljanih mjera kako bi se ograničio njihov fiskalni uticaj jer je fiskalni prostor sada manji nego što je bio nakon pandemije kovida-19 i prve energetske krize 2022, izazvane ruskom invazijom na Ukrajinu”, rekao je za Politico evropski komesar za ekonomiju Valdis Dombrovskis na marginama Delfskog ekonomskog foruma u Grčkoj.
Sukob Vašingtona i Teherana se nastavlja nakon što su nedavni pregovori otkazani u posljednjem trenutku. Ormuski moreuz ostaje zatvoren za većinu komercijalnog saobraćaja, što drži cijenu nafte iznad 100 dolara po barelu.
Napadi predvođeni SAD i Izraelom najnoviji su i najoštriji okidač za ekonomsku uzbunu u Evropi, iako upozorenja stižu već godinama. Bivši šef Evropske centralne banke Mario Dragi još je 2024. upozorio da Evropi prijeti “spora agonija” ako lideri ne sprovedu dalekosežne reforme kako bi uhvatili korak sa brže rastućim ekonomijama Kine i SAD.
“Ne smijemo potceniti da je ovo jedinstven trenutak u kojem su američki, ruski i kineski predsjednik izrazito protiv Evropljana. Zato je ovo pravi trenutak da se probudimo”, rekao je francuski predsjednik Emanuel Makron u petak u Atini, gdje je nakon samita EU razgovarao sa grčkim premijerom Kirijakos Micotakisom.
Kao znak rastućih finansijskih pritisaka, oba lidera su iskoristila sastanak da pozovu na reprogram otplate duga iz plana EU za oporavak nakon pandemije, kao i na novo zaduživanje na nivou Unije radi finansiranja ključnih investicija.
Prijetnja stagflacije
Ekonomska tromost koja godinama muči Evropu pretvara se u nešto mnogo hitnije: stagflaciju. Rast cijena podstaknut ratom i blokadom sudara se sa slabim rastom širom bloka. Kriza, koja se nekada smatrala privremenom, sada ima dugotrajnije posljedice, ističe Dombrovskis.
“Suočavamo se sa stagflacijom – istovremenim usporavanjem privrede i rastom inflacije. Gotovo je sigurno da ćemo u našim proljećnim prognozama u drugoj polovini maja morati da korigujemo našu godišnju ekonomsku prognozu naniže”, rekao je za Politico.
Njemačka i Italija, koje zajedno čine više od trećine ukupnog BDP-a Evropske unije, posljednjih dana su obje snizile svoje godišnje ekonomske prognoze.
Na samitu prošle nedjelje lideri EU razmatrali su prijedloge Komisije za ublažavanje udara energetske krize. Među njima su smanjenje poreza na struju, socijalni programi za ugrožena domaćinstva, smanjenje PDV-a, ciljane subvencije za čiste tehnologije, ulaganja u energetske mreže i koordinisano punjenje skladišta gasa.
Međutim, mogućnosti Brisela i nacionalnih vlada sa već opterećenim budžetima su ograničene. Mnoge članice EU i dalje se bore sa visokim dugovima i deficitima zaostalim iz pandemijskih programa podrške ekonomiji.
To ostavlja malo prostora za opsežne intervencije kakve je Evropa primijenila tokom pandemije ili nakon ruske invazije na Ukrajinu. Dombrovskis je poručio da Komisija odustaje od neselektivnih mjera velikog obima i poziva vlade da se drže “ciljane i privremene” podrške, odnosno da intervenišu samo tamo gdje je najpotrebnije.
Ponovo izbijaju stare podjele
Sumorna ekonomska slika ponovo otvara jednu od najstarijih podjela unutar EU: sukob između štedljivih sjevernih zemalja i južnih članica koje traže veću podršku Brisela. Pregovori o budžetu EU teškom 1,8 biliona evra za period od 2028. do 2034. postali su bojno polje.
Zemlje sa sjevera žele da ograniče potrošnju i preusmjere više novca u odbranu, dok južne članice tvrde da im je neophodna ekonomska podrška. Pritisak na pregovore stvara i obaveza koja dospijeva 2028, kada EU mora da počne otplatu 25 milijardi evra godišnje zajedničkog duga nastalog zbog saniranja posljedica pandemije.
“Zadužili smo se tokom kovida. Danas nam neki govore da to moramo brzo da otplatimo. To je idiotski“, rekao je Makron u petak.
