Načelo koje se u praksi ne ostvaruje
Direktiva (EU) 2023/970 donesena je u maju 2023. godine kao jedan od ključnih elemenata evropske strategije za rodnu ravnopravnost, s ciljem smanjenja rodnog jaza u platama kroz veću transparentnost i snažnije mehanizme sprovođenje. Iako je načelo jednake plate za jednak rad ugrađeno u članak 157. Ugovora o funkcionisanju Evropske unije, evropske institucije godinama upozoravaju da se ono u praksi ne ostvaruje u potpunosti.
Evropska komisija je više puta upozoravala da diskriminacija u platama ostaje neotkrivena zbog netransparentnih sistema određivanja plata, zbog čega radnici teško mogu utvrditi jesu li za isti ili jednako vrijedan rad plaćeni manje od svojih kolega.
Prema podacima Evrostata za 2024. godinu, žene su u Evropskoj uniji u prosjeku zarađivale 11,1 posto manje po satu od muškaraca. U Hrvatskoj je taj jaz manji i iznosi 6,6 posto, što je ispod evropskog prosjeka, ali evropske i nacionalne vlasti upozoravaju da ni takvi podaci ne znače da je problem uklonjen.
Šta donose nova pravila
Nova pravila uvode niz obveza kojima je cilj olakšati otkrivanje i dokazivanje diskriminacije u platama. Kandidati za posao trebalo bi da dobiju informaciju o početnoj plati ili rasponu plate prije zaposlenja, poslodavci više neće smjeti tražiti podatke o prethodnim primanjima kandidata, a radnici će imati pravo zatražiti informacije o kriterijumima prema kojima se određuju plate i napredovanje.
Za veće poslodavce uvodi se obveza izvještavanja o rodnom jazu u platama, dok će žrtve diskriminacije imati pravo na naknadu štete, uz prebacivanje tereta dokazivanja na poslodavca u određenim postupcima.
Potpredsjednik Odbora Evropskog parlamenta za prava žena i rodnu ravnopravnost Marko Vešligaj (SDP) ocijenio je da je glavni cilj direktive ojačati načelo jednakih plata i povećati transparentnost plata kroz mjere koje će osnažiti radnike i podstaknuti poslodavce na uspostavljanje pravednijih sistema određivanja primanja.
“Očekuje se da će ove mjere dugoročno doprinijeti smanjenju rodnog jaza u platama, koji je i dalje prisutan u većini država članica”, poručio je Vešligaj u izjavi za Hinu, istakavši da se nejednakosti na tržištu rada prelijevaju i na penzioni sistem, u kojem žene u EU-u primaju prosječno oko četvrtinu niže penzije od muškaraca, prenosi Index.
Dodao je da su tokom pregovora u Evropskom parlamentu među ključnim pitanjima bili opseg obaveza za poslodavce, posebno za mala i srednja poduzeća, pragovi za izvještavanje te mehanizmi sprovođenja i sankcija. Vešligaj smatra da je državama članicama ostavljeno dovoljno vremena za prilagođavanje, ali upozorava da će uspjeh reforme zavisiti od jačanja institucionalnih kapaciteta za kontrolu i sprovođenje te o jasnim smjernicama za poslodavce.
