Prema podacima Evropske agencije za okolinu, više od 20 posto podzemnih voda širom EU-a u lošem je hemijskom stanju. To znači da koncentracije štetnih tvari, poput žive i kadmijuma, premašuju nivoe propisane Direktivom EU o vodama.
Podzemne vode
Dodatni pritisak stvara ogroman društveni i ekološki trošak pročišćavanja vode za piće i sanitarne potrebe. Procjenjuje se da samo pročišćavanje nitrata, koji su često prisutni u gnojivima, Evropsku uniju košta i do 320 milijardi evra godišnje.
Iako je granica EU-a postavljena na 50 miligrama po litru, Evropska komisija navodi da je taj nivo premašen na 14 posto mjernih stanica za podzemne vode u Evropi.
Uprkos problemima s podzemnim vodama, velika evropska ulaganja u sanaciju pokazuju rezultate. Prema Indeksu ekološke učinkovitosti, čak 19 od 20 zemalja s najboljim sanitarnim uslovima i najsigurnijom pitkom vodom na svijetu nalazi se u Evropi, a jedini izuzetak je Japan.
Ko ima najčistiju vodu iz česme?
Finska, Island, Holandija, Norveška, Švajcarska i Ujedinjeno Kraljevstvo postigle su maksimalnih 100 bodova za zaštitu zdravlja ljudi od zagađenja pitke vode i loših sanitarnih uslova. Najlošije stope na kontinentu zabilježene su u Moldaviji, Gruziji i Albaniji, a među 10 najniže rangiranih evropskih zemalja nalaze se i tri članice EU-a: Letonija, Litvanija i Rumunija.
Osim postojećeg zakonodavstva, EU pomno prati svoje vodne resurse. Početkom 2022. godine donesen je prvi popis tvari za praćenje u pitkoj vodi, s ciljem kontrole nivoa beta-estradiola i nonilfenola. Riječ je o dva spoja koja remete rad endokrinog sistema jer mogu oponašati, blokirati ili ometati tjelesne hormone.
Hemikalije u podzemnim vodama i dalje su velik problem, posebno s obzirom na to da podzemne vode obezbjeđuju oko 25 posto vode za navodnjavanje u poljoprivredi i 65 posto pitke vode u EU.
“Otprilike 80 posto svih otpadnih voda u svijetu ispušta se u vodotoke bez ikakve obrade”, navode istraživači iz Water Atlasa, indeksa čistoće podzemnih voda koji je izradio njemački think tank Heinrich Böll Foundation. “Zamisao da će se rijeke same pročistiti ubrzo se pokazala iluzijom – rijeke i jezera postali su smrdljive, otrovne septičke jame”, dodaju.
Glavni uzroci zagađenja
Water Atlas mapirao je podzemne vode u Evropi, klasifikujući ih prema hemijskom stanju na osnovu standarda Direktive EU o vodama. Rezultati su u nekim zemljama zabrinjavajući. U Luksemburgu čak 79 posto mapiranih podzemnih voda nije zadovoljilo kriterijume dobrog hemijskog stanja u 2025. godini.
Slijede Češka s 55 posto, Belgija s 41 posto i Njemačka s 40 posto. Pesticidi su i dalje jedna od glavnih prijetnji kvalitetu vode. Na primjer, trifluoroctena kiselina (TFA) otkrivena je u 94 posto od 36 uzoraka vode iz česme prikupljenih u 11 zemalja EU-a.
Mnogi pesticidi sadrže i PFAS, takozvane vječne hemikalije, koje su otkrivene na 23.000 lokacija širom Evrope. Dodatni ekološki pritisak predstavljaju farmaceutski spojevi, kojih je više od 175 identifikovano u evropskim podzemnim vodama, kao i mikroplastika.
