Ovi podaci Eurostata objavljeni su neposredno nakon što je Evropski parlament podržao uvođenje jedinstvene definicije silovanja koja se zasniva na pristanku, poznate pod sloganom “samo da znači da”, piše Euronews.
Najveći broj prijavljenih slučajeva seksualnog nasilja i silovanja u 2024. godini imale su Francuska, Njemačka i Švedska, dok su na začelju Kipar, Malta i Litvanija. Stručnjaci napominju da porast policijskih prijava može ukazivati na veću društvenu svijest i poboljšane mehanizme za borbu protiv seksualnog zlostavljanja, što podstiče žrtve da češće prijavljuju zločine.
EU traži jedinstvenu definiciju silovanja
Zastupnici u Evropskom parlamentu naglasili su da se pristanak mora procjenjivati u kontekstu svake situacije, uzimajući u obzir okolnosti poput nasilja, zloupotrebe moći, zastrašivanja ili ranjivosti žrtve. Takođe su pozvali na obezbjeđivanje odgovarajuće podrške i zaštite za žrtve i preživjele širom Unije.
Iako je EU 2024. godine prvi put usvojila minimalne standarde za borbu protiv nasilja nad ženama, prijedlog o stvaranju zajedničke definicije silovanja tada je odbačen zbog protivljenja nekoliko država članica.
“Godinama pozivamo na zajedničku evropsku definiciju silovanja”, izjavila je Evin Incir, švedska evroparlamentarka iz kluba socijalista i demokrata. “Sve više vlada prepoznaje potrebu za ovakvim pristupom – od 2023. godine Francuska, Finska, Luksemburg i Nizozemska uvele su zakone zasnovane na pristanku. Stvari idu nama u prilog.”
Dugoročni trendovi
Podaci pokazuju uzlazni trend prijava silovanja i seksualnog nasilja u posljednjoj deceniji. Između 2014. i 2024. godine, broj prijavljenih krivičnih djela seksualnog nasilja skočio je za 94 posto, a broj prijava silovanja za čak 150 posto.
U tom razdoblju broj prijava seksualnog nasilja u prosjeku je rastao za gotovo 10 posto godišnje, a silovanja za sedam posto. Ipak, i ovaj se porast djelimično može pripisati većoj spremnosti žrtava na prijavljivanje zločina zbog podizanja svijesti i dostupnijih kanala za prijavu.
Letonija razmatra povlačenje iz Istanbulske konvencije
Evropske zemlje imaju različite pravne definicije silovanja, iako većina slijedi okvir Istanbulske konvencije Savjet Evrope, čiji je cilj prevencija i borba protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici.
U oktobru prošle godine letonski parlament izglasao je povlačenje iz sporazuma nakon pritužbi desničarskih političara da konvencija promoviše “radikalni feminizam zasnovan na rodnoj ideologiji” i ugrožava tradicionalne porodične vrijednosti.
Međutim, predsjednik Edgars Rinkēvičs iskoristio je pravo veta i vratio zakon u parlament na ponovno razmatranje, tvrdeći da se međunarodne obaveze ne bi trebalo da mijenjaju ishitreno. Očekuje se da će se Letonija ponovno baviti tim pitanjem u novembru ove godine, nakon jesenskih parlamentarnih izbora.
Vlasti u Rigi ističu da ostaju predane zaštiti žena i žrtava nasilja u porodici, čak i ako se povuku iz konvencije. Parlament je usvojio deklaraciju kojom se od vlade traži izrada sveobuhvatnog nacionalnog zakona za borbu protiv nasilja u porodici, koji bi služio kao “alternativa” konvenciji.
Kao članica EU, Letonija je takođe vezana direktivama Unije za borbu protiv nasilja nad ženama, koje prenose mnoge odredbe Istanbulske konvencije u evropsko zakonodavstvo i koje Letonija mora sprovesti do juna 2027. godine, nezavisno od statusa u Savjetu Evrope.
Francuska mijenja zakon zbog slučaja Pelicot
Istovremeno, Francuska je u oktobru 2025. ratifikovala amandman kojim se pristanak uvodi u pravnu definiciju seksualnog napada i silovanja.
Promjena je uslijedila nakon suđenja u slučaju Gisèle Pelicot 2024. godine, u kojem je 51 muškarac proglašen krivim za seksualno zlostavljanje ili silovanje Pelicot dok je bila u nesvjesnom stanju, nakon što ju je suprug Dominique decenijama drogirao.
Prije ove izmjene, silovanje ili seksualno zlostavljanje u Francuskoj bilo je definisano kao “bilo koji oblik seksualne penetracije počinjen uz upotrebu nasilja, prisile, prijetnje ili iznenađenja”.
