Evropska unija je prije dvije godine donijela sveobuhvatna pravila za regulaciju vještačke inteligencije i osnovala Kancelariju za AI, koji kontroliše sprovođenje tog ključnog zakona. Akt o AI-ju među svojim odredbama sadrži i prve svjetske propise o transparentnosti za sintetičke medije.
Od satire do manipulacije
To znači da pružaoci usluga generativne vještačke inteligencije, kao što su Anthropicov Claude i OpenAI-jev ChatGPT, moraju tehnički omogućiti da se vještački stvoren ili izmijenjen sadržaj može prepoznati kao takav.
Pravila su još stroža za takozvane deepfakeove. Riječ je o realističnim slikama, zvučnim ili video zapisima koje je vještačka inteligencija stvorila ili izmijenila tako da oponašaju izgled, glas ili postupke stvarne osobe. Cilj je spriječiti da javnost povjeruje kako je neko rekao ili učinio nešto što se u stvarnosti nije dogodilo.
Kao i svaka tehnologija, vještačke inteligencija može se koristiti u kreativne, ali i u štetne svrhe. Evropska unija prihvata da nije svaki sintetički sadržaj stvoren s namjerom obmane. Sadržaj koji je očito umjetnički, kreativan, satiričan ili fiktivan uglavnom je izuzet od obaveze označavanja.
Poznat je primjer iz 2023. godine, kada je vještački stvorena slika pape Franje u modernoj bijeloj jakni postala viralna. Iako je slika bila lažna, većina ju je doživjela kao šalu. Ista se tehnologija, međutim, može iskoristiti i u znatno štetnije svrhe.
Lažni snimci poznatih
Svjetska pop-zvijezda Taylor Swift bila je 2024. godine žrtva eksplicitnih slika stvorenih vještačkom inteligencijom, koje su se bez njenog pristanka proširile internetom. Taj slučaj je ponovo podstakao raspravu o rizicima sintetičkih medija.
Nedugo nakon početka rata u Ukrajini 2022. godine pojavio se lažni snimak u kojem ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski poziva vojnike na predaju. Video je brzo razotkriven kao lažan, ali je pokazao kako se sintetički mediji mogu koristiti kao ratno oružje.
Glavna bojazan je da bi sve realističniji sadržaj stvoren vještačkom inteligencijom, koji se dodatno širi društvenim mrežama, mogao građanima znatno otežati razlikovanje stvarnih informacija od lažnih.
Regulacija deepfakeova
Da bi odgovorila na taj izazov, Evropska komisija razvila je dobrovoljni kodeks postupanja. Kodeks služi kao okvir koji definiše kako bi kompanije trebalo da otkrivaju vještačko porijeklo sadržaja, i to pomoću mašinski čitljivih oznaka te vidljivih natpisa za deepfake snimke.
Ideja je jednostavna: korisnici moraju znati kada gledaju sadržaj koji je stvorila ili izmijenila vještačka inteligencija. Zbog toga se pravila odnose i na kompanije koje razvijaju tehnologiju i na one koje AI koriste u profesionalne svrhe, dok je lična upotreba izuzeta.
Kodeks se ne odnosi samo na označavanje, nego i na popratne mehanizme za otkrivanje sadržaja, koji zahtijevaju saradnju svih uključenih strana: tehnoloških kompanija, društvenih mreža, organizacija civilnog društva i organizacija za provjeru činjenica. Ostaje pitanje može li tehnologija pouzdano ispuniti taj zadatak.
Jedno pravilo, mnogo prepreka
Prva je prepreka geografska. EU može regulisati kompanije koje posluju na evropskom tržištu, ali internetski sadržaj ne poznaje granice. Deepfake stvoren izvan Evrope može u nekoliko minuta dosegnuti milione evropskih korisnika.
Druga je prepreka tehnička zrelost rješenja. Velike tehnološke kompanije poput OpenAI-ja i Googlea podržale su zahtjeve za transparentnošću i potpisale kodeks Komisije, ali su istovremeno upozorile da se tehnologije za otkrivanje i označavanje neprestano mijenjaju.
Trenutno ne postoji jedinstveno rješenje na nivou cijele industrije. Kompanije eksperimentišu s različitim pristupima, kao što su vodeni žigovi, metapodaci i sistemi za provjeru porijekla, a ti pristupi često nisu međusobno kompatibilni.
Treća prepreka je nestalnost digitalnih tragova. Stručnjaci upozoravaju da se vodeni žigovi mogu ukloniti, izmijeniti ili izgubiti tokom uređivanja, kompresije ili dijeljenja sadržaja na različitim platformama. Praćenje istorije vještački stvorene slike ili videa kroz više faza obrade može biti izuzetno složeno.
Studija Evropske komisije
Zbog tih ograničenja istraživači smatraju da nijedna pojedinačna tehnologija neće biti dovoljna. Kompanije će stoga vjerovatno morati primijeniti višeslojni pristup koji objedinjuje nekoliko metoda.
“Kombinacija rješenja snažnija je od bilo koje pojedinačne mjere. Stoga je najbolja praksa primijeniti više slojeva za označavanje i otkrivanje sadržaja stvorenog vještačkom inteligencijom”, zaključak je tehničke studije Evropske komisije o toj temi.
Evropska unija preuzela je vodeću ulogu u suočavanju s jednim od ključnih izazova ere vještačke inteligencije: svijetom u kojem je sintetički sadržaj sve teže razlikovati od stvarnog. Međutim, o sposobnosti EU-a da prati tehnologiju koja se izuzetno brzo razvija zavisiće hoće li pravila o transparentnosti iz Akta o AI-ju postati stvarna zaštita ili samo formalnost koja ne rješava problem, prenosi Index.hr.
