Kako su pojasnili, moguć je kolaps sistema tzv. atlantske meridionalne prevratne okeanske cirkulacije (AMOC) koji održava klimu Evrope relativno blagom.
Rad naučnika sa “Institute for Marine and Atmospheric Research” na Univerzitetu u Utrehtu objavljen je u časopisu “Communications Earth & Environment” i zasniva se na do sada najdetaljnijim računarskim simulacijama Atlantskog okeana.
Novo istraživanje pokazuje da bi promjene u putanji Golfske struje mogle poslužiti kao svojevrsni “rani alarm” za kolaps AMOC-a.
Prema simulacijama holandskog tima, Golfska struja mogla bi naglo da promeniti položaj oko 25 godina pre kolapsa cirkulacije.
Neki radovi sugerišu međutim, da je AMOC već znatno oslabio u posljednjih stotinak godina te da je danas vjerovatno najslabiji u najmanje hiljadu godina.
Sadržaj teksta
Globalne posljedice
Ipak, kolaps tog sistema imao bi globalne posljedice. U mnogim dijelovima Evrope zime bi postale hladnije, dok bi se u tropskim područjima promijenili obrasci padavina.
Monsuni u Africi i Aziji mogli bi se poremetiti, što bi uticalo na snabdijevanje hranom za milijarde ljudi. Istovremeno bi nivo mora uz istočnu obalu Sjeverne Amerike mogao naglo da poraste.
Zbog toga naučnici pokušavaju da pronađu rane znakove upozorenja koji bi signalizirali približavanje kritične tačke, tzv. tipping point – pragu nakon kojeg promjene postaju nagle i teško zaustavljive.
Pad od oko 10 stepeni Celzijusa
Ivica Vilibić, okeanograf sa hrvatskog Instituta Ruđer Bošković kaže da bi kolaps AMOC-a u sjeverozapadnoj Evropi, a posebno u Škotskoj i uz obale Norveške, donio prosječan pad temperature za nešto manje od deset stepeni.
“Drugim riječima, klima u tim krajevima bila bi slična klimi na sličnim geografskim širinama uz istočnu obalu sjeverne Amerike, na primjer u području Njufaundlenda. Ta anomalija temperature naglo bi se smanjivala prema srednjoj Evropi, dok bi područje Sredozemlja, a time i Hrvatske, bilo ‘netaknuto’, barem u smislu prosječnih temperatura, dok bi padavina bilo nešto više, budući da bi se promijenile putanje ciklona nad Atlantikom“, objasnio je on.
Golfska struja već se seli
Novo istraživanje fokusira se na Golfsku struju, snažnu površinsku struju koja teče uz istočnu obalu SAD prije nego što skrene prema Evropi. Ona je dio AMOC-a, ali i zaseban sistem kojim upravljaju i vjetrovi i rotacija Zemlje.
U modelu su istraživači postupno slabili AMOC i pratili reakciju Golfske struje. Kako je cirkulacija slabila, struja se postupno pomjerala prema sjeveru i u modelu se tokom dužeg razdoblja pomjerila oko 133 km.
Zatim je uslijedio nagli skok – u samo dvije godine njena putanja pomjerila se dodatnih 219 kilometara prema sjeveru.
Signal 25 godina prije kolapsa
Najzanimljiviji nalaz studije je da se taj nagli pomak dogodio oko 25 godina prije početka kolapsa AMOC-a.
“Otkrili smo da se Golfska struja ponaša poput ranog upozorenja za kolaps cirkulacije”, objasnili su autori studije. “Nagli pomak njene putanje može da signalizira da se sistem približava kritičnoj tački.”
Drugim riječima, promjene u jednoj poznatoj okeanskoj struji mogle bi otkriti šta se događa u mnogo većem sistemu dubinskih struja.
Zanimljivo je da neka posmatranja pokazuju da se Golfska struja u posljednjih nekoliko decenija zaista pomjerila nešto sjevernije.
Istraživači su takođe primijetili slabljenje dubinske struje Deep Western Boundary Current koja teče ispod Golfske struje i predstavlja važan dio AMOC-a. Takva podudaranja između modela i mjerenja naučnici nazivaju “otiscima prsta” klimatskog sistema.
Kolaps možda već do sredine vijeka?
Važno je naglasiti da to ne znači da je kolaps neizbježan niti da će se dogoditi uskoro, piše Index.
Klimatski modeli pokazuju različite scenarije. Neki sugerišu da bi AMOC mogao da kolabira već sredinom vijeka ako emisije staklene bašte nastave da rastu, dok drugi predviđaju sporije slabljenje bez potpunog kolapsa.
