Manje od devet mjeseci nakon što je Putin izbjegao da odgovori na hipotetičko pitanje o mogućoj smrti Hamneija u napadu, rekavši da o tome ne želi ni da raspravlja, sada je bio primoran da reaguje. U kratkom, ali oštrom saopštenju Kremlja, ruski predsjednik osudio je ubistvo kao “cinično kršenje svih normi ljudskog morala i međunarodnog prava”, snažnije nego što je reagovao na hapšenje venecuelanskog predsjednika Nikolasa Madura.
Putin nije direktno imenovao SAD niti Izrael kao odgovorne. U ruskim političkim krugovima smrt ajatolaha odmah je upoređena sa svrgavanjem i ubistvom libijskog diktatora Moamera Gadafija 2011. godine. Snimci Gadafijevog linčovanja ostavili su Putina “apoplektičnim”, kako je opisao ruski novinar Mihail Zigar.
“Pokazali su cijelom svijetu kako je ubijen, prekriven krvlju. Je li to demokratija?”, pitao se tada Putin na konferenciji za novinare.
Analitičari ocjenjuju da je upravo Gadafijeva smrt bila prelomni trenutak koji je oblikovao Putinovu politiku nakon povratka na predsjedničku funkciju. Bivši KGB-ovac doživio je zapadnu intervenciju u Libiji kao “vrhunac izdaje” i dokaz da se svjetski lideri mogu eliminisati ako izgube moć.
S godinama je Putinova izolacija postajala sve izraženija – od pandemijskih mjera sa višemetarskom distancom do pažljivo režiranih javnih nastupa. Opozicioni lider Aleksej Navaljni nazvao ga je “djedicom u bunkeru”, aludirajući na raskošnu palatu sa podzemnim tunelima dubokim 50 metara, navodi Politico u analizi.
Nedavni događaji, pad Madura i sada Hamneija, dodatno su pojačali tu paranoju. Dmitri Medvedev, Vladimir Solovov i Aleksander Dugin otvoreno optužuju Trampa i Vašington da “jednog po jednog eliminišu saveznike Rusije”.
Kramlj njeguje diplomatiju
Kremlj, međutim, zadržava diplomatski ton. Portparol Dmitrij Peskov izrazio je “duboko razočaranje” zbog propalih pregovora SAD sa Iranom, ali i “duboku zahvalnost” američkim naporima u posredovanju mira u Ukrajini.
Stručnjaci poput Sema Grina sa King's College London ističu da je Putin pragmatičar.
“Njegovo najveće oružje u tom sukobu bila je spremnost i sposobnost Trampove administracije da izvrši pritisak na Ukrajince i Evropljane”, rekao je Grin i dodao:
“Zato nema apsolutno nikakav razlog da se tog oružja odrekne. Putin neće rizikovati svoju ličnu bezbjednost, bezbjednost režima ili svoju viziju ruske nacionalne bezbjednosti kako bi pomogao Iranu, Sjevernoj Koreji, Kini ili bilo kome drugom”.
Za Moskvu iranska kriza ima i određene prednosti: moguć rast cijena nafte, neslaganja između Evrope i SAD o načinu reagovanja, kao i skretanje pažnje Vašingtona sa rata u Ukrajini. Trampovi potezi dodatno jačaju Putinovu naraciju o opasnostima zapadne hegemonije.
Osim toga, Putin raspolaže sredstvom odvraćanja koje ni Gadafi ni Hamnei nisu imali – najvećim nuklearnim arsenalom na svijetu. Ipak, nuklearno oružje ne pruža zaštitu od unutrašnjih prijetnji.
“Ruski predsjednik zna, kao i svi drugi, da diktatori koji akumuliraju toliku moć i ostanu na vlasti koliko i Putin, obično odlaze na jedan od dva načina – ili sami odu, ili ih neko ukloni”, zaključio je Grin.
