Oni imaju izuzetno rijetko stanje poznato kao HSAM, odnosno visoko superiorno autobiografsko pamćenje, koje im omogućava da sa nevjerovatnom jasnoćom pamte gotovo svaki događaj iz svog života.
Naravno, čim čujete za ovakvu sposobnost nameće se pitanje: zašto ti ljudi imaju tako dugotrajna i precizna sjećanja, dok većina nas postepeno zaboravlja ogroman dio svojih iskustava?
“Osobe sa visoko superiornim autobiografskim pamćenjem imaju rijetku sposobnost da gotovo trenutno prizovu skoro svaki dan svog odraslog života“, navode autori nove studije koja se bavila ovim fenomenom.
Dosadašnja istraživanja pokazala su da njihova sposobnost nije posljedica toga što bolje “upijaju” informacije dok se događaji odvijaju. Umjesto toga, čini se da oni jednostavno mnogo teže zaboravljaju.
Ako problem nije u načinu na koji mozak pamti informacije u trenutku kada se događaju, onda odgovor vjerovatno leži u procesu konsolidacije memorije, odnosno načinu na koji mozak tokom sna pretvara kratkoročna sjećanja u trajna.
Upravo zato su naučnici pažnju usmjerili na spavanje.
Tokom dubokog sna, poznatog i kao NREM faza ili sporotalasni san, mozak ima idealne uslove za stvaranje dugoročnih uspomena. Tada je spoljašnja stimulacija smanjena, dok se povećava aktivnost neurotransmitera važnih za obradu memorije.
Nova studija objavljena u časopisu Sleep pokušala je da otkrije šta se tokom tog procesa razlikuje kod ljudi sa HSAM sindromom.
Istraživači sa Univerziteta Teksas i Nortvestern univerziteta sproveli su polisomnografiju, detaljno praćenje moždane aktivnosti tokom sna, kod devet osoba sa HSAM-om i 13 ispitanika iz kontrolne grupe tokom dvije noći.
Učesnici su takođe prolazili testove epizodičkog pamćenja, inteligencije i kvaliteta sna.
Zanimljivo je da između dvije grupe nije bilo razlike u ukupnom trajanju sna, vremenu provedenom u pojedinim fazama spavanja niti u kvalitetu sna prema subjektivnim procjenama.
Međutim, kada su naučnici detaljno analizirali moždane aktivnosti tokom spavanja, pojavile su se značajne razlike.
Osobe sa HSAM-om pokazivale su mnogo veću gustinu takozvanih “sleep spindle” talasa tokom NREM sna u frontalnim, centralnim i parijetalnim dijelovima mozga, a najveće povećanje primijećeno je upravo u parijetalnom regionu.
Sleep spindle talasi predstavljaju kratke nalete moždane aktivnosti koji se pojavljuju isključivo tokom dubokog sna i smatraju se jednim od ključnih pokazatelja konsolidacije memorije.
Parijetalni korteks, gdje je zabilježena najveća aktivnost, važan je dio mreže mozga povezane sa živopisnim prisjećanjem događaja.
Istraživači su otkrili i da su ovi moždani talasi kod osoba sa HSAM-om mnogo preciznije usklađeni sa sporim moždanim oscilacijama tokom sna, što bi moglo da znači da njihov mozak efikasnije prebacuje kratkoročna sjećanja u dugoročnu memoriju.
“Ovo su prvi rezultati koji pokazuju da fiziološki procesi tokom sna, za koje se već vjerovalo da učestvuju u konsolidaciji memorije, mogu biti povezani sa superiornim autobiografskim pamćenjem“, navode autori studije.
Drugim riječima, čini se da osobe sa HSAM-om ne pamte bolje zato što imaju “supermozak”, već zato što njihov mozak tokom sna mnogo efikasnije čuva informacije.
Ipak, sposobnost da pamtite svaki dan svog života možda nije toliko čudesna koliko zvuči.
U emisiji “60 Minutes” još 2010. godine pojedini ljudi sa HSAM-om opisali su svoju sposobnost kao iscrpljujuću, pa čak i mučnu.
“Ne mogu jednostavno da nastavim dalje”, rekla je Džil Prajs, jedna od najpoznatijih osoba sa ovim stanjem. “To negativno utiče na moj svakodnevni život. Da sam kao svi drugi ljudi, moj život bi bio potpuno drugačiji.”
Jer dok većina ljudi vremenom zaboravlja bolne trenutke, neprijatnosti i tuge, osobe sa HSAM-om ih proživljavaju iznova gotovo jednako intenzivno kao kada su se prvi put dogodili.
Da li je savršeno pamćenje dar ili prokletstvo, nauka još nema konačan odgovor. Ali istraživači su sada korak bliže razumijevanju načina na koji ljudski mozak čuva uspomene i zašto ih neki ljudi nikada ne izgube.
