Povezivanje nerava donora i primaoca za potencijalnu transplantaciju mozga je jedna stvar. Natjerati ih da komuniciraju je sasvim druga. U ustanovi “Alkor” u Arizoni, više od 150 glava čeka u kriogenim komorama, sačuvano u nadi da će budući medicinski napredak moći da ih vrati u život u novim tijelima.
S obzirom na to da naučnici još uvijek ne mogu da ožive kriogenski očuvan mozak, postavlja se pitanje zašto se takva procedura ne bi mogla izvesti danas.
Dr Maks Krukof, docent neurohirurgije na Medicinskom koledžu u Viskonsinu, radije bi takvu proceduru opisao kao transplantaciju tijela. Za razliku od pacijenta koji dobija srce ili jetru donora, presađivanje mozga u tijelo pacijenta učinilo bi ga “potpuno novim ljudskim bićem”, kako je naveo u intervjuu za Lajv sajens . “Vaša ličnost, vaš identitet, sadržani su u vašem mozgu.”
Sadržaj teksta
Najveća prepreka: Prekinute veze centralnog nervnog sistema
Ostavljajući semantiku po strani, Krukof kaže da je ova transplantacija trenutno nemoguća jer hirurzi još uvijek ne mogu da uspostave signalne veze između nerava u centralnom nervnom sistemu, koji obuhvata mozak i kičmenu moždinu.
Transplantirani periferni nervi, oni koji se granaju po tijelu izvan mozga i kičmene moždine, mogu vremenom da komuniciraju sa svojim novim susjedima, jer se te nervne ćelije mogu regenerisati.
S druge strane, postoji malo dokaza da odrasli ljudski centralni nervni sistem može da stvori nove neurone, a ako to i čini, to je u vrlo ograničenoj mjeri.
Hirurzi još uvijek ne mogu da uspostave signalne veze između nerava u centralnom nervnom sistemu
Čak i djelimična transplantacija mozga, kao što je zamjena malog mozga, za sada ne dolazi u obzir. Mali mozak je dom milionima specijalizovanih neurona zvanih Purkinjeove ćelije, od kojih svaka prima signale od hiljada drugih neurona.
“Broj veza je eksponencijalan”, naglašava dr Krukof. “To je daleko izvan naših mogućnosti.” Teoretski, najjednostavnija transplantacija mozga bila bi spajanje mozga i tijela na nivou kičmene moždine.
Hirurg bi mogao da poveže kožu, mišiće, krvne sudove i kosti u vratu, pa čak i da poravna nerve kičmene moždine, “ali da natjeramo te ćelije da komuniciraju, to još nismo otkrili kako da uradimo”, objasnio je Krukof.
Istorija kontroverznih pokušaja
Ideja o transplantaciji glave nije nova. Eksperimenti na životinjama započeti su još početkom 20. vijeka, sa razvojem novih tehnika šivenja krvnih sudova. Većina pasa i majmuna uključenih u te eksperimente preživjela je najviše nekoliko dana. Počevši od 1970. godine, dr Robert Dž. Vajt presađivao je glave majmuna na tijela domaćina. Životinje su mogle da žvaću i gutaju hranu, ali nijedna nije preživjela duže od devet dana.
Inspirisan ovim radom, italijanski hirurg dr Serđo Kanavero je 2013. godine izneo svoju viziju prve transplantacije ljudske glave, što je izazvalo široko protivljenje kolega iz etičkih i naučnih razloga.
Njegova objava iz 2017. da je izveo prvu transplantaciju glave na ljudskom lešu, bioetičar Artur Kaplan sa Univerziteta u Njujorku, opisao je kao “nastavak prevare vrijedne prezira” i ukazao na vjerovatnoću imunološkog odbacivanja i ogroman izazov povezivanja mozga sa potpuno novim nervnim inputima.
Budućnost u matičnim ćelijama i robotici
Iako hirurg ne može da zamijeni jedan mozak drugim, transplantati matičnih ćelija ili organoida bi jednog dana mogli da obnove oštećeno ili oboljelo moždano tkivo. Matične ćelije programirane da se razviju u neurone mogu imati veće šanse da se integrišu u postojeće neuronske krugove nego zreli neuroni, kaže Raslan Rast, docent istraživačke fiziologije i neuronauke na Kek školi medicine Univerziteta Južne Kalifornije.
Naša ličnost i naš identitet se nalaze u našem mozgu
U idealnom slučaju, ove matične ćelije bi se mogle dobiti iz pacijentovog sopstvenog tkiva kako bi se smanjila vjerovatnoća imunološkog odbacivanja. Terapije matičnim ćelijama već su testirane u kliničkim ispitivanjima za Parkinsonovu bolest, moždani udar i povrede kičmene moždine, ali nijedan od ovih tretmana još nije komercijalno odobren.
Matične ćelije se takođe koriste za stvaranje laboratorijski uzgojenih modela nervnog tkiva, zvanih organoidi, koji se mogu transplantirati u mozak. Studija iz 2023. godine pokazala je da bi ljudski moždani organoidi mogli da poprave povrijeđeni korteks pacova, iako su terapije zasnovane na transplantaciji organoida još uvijek godinama daleko.
Ipak, napredak u srodnim poljima budi optimizam. Koncept “BrainBridge”, predstavljen 2024. godine, predviđa potpuno robotski sistem vođen vještačkom inteligencijom za transplantaciju glave, koji bi minimalizovao oštećenje mozga.
“Pitanje od milijardu dolara je kako da natjeramo transplantirane ćelije da postanu ćelije koje želimo i kako da osiguramo da se integrišu u lokalne krugove gdje želimo da odu?”, istakao je Rast.
Dok transplantacija cijelog mozga ostaje van domašaja, naučni napredak u regeneraciji nerava, robotici i neuronauci postepeno rješava neke od fundamentalnih problema, otvarajući vrata budućnosti u kojoj bi popravka, ako ne i zamjena, najsloženijeg ljudskog organa mogla da postane stvarnost. piše Live Science, prenosi RTS.
