“Sahara je odgovorna za više od polovine ukupne svjetske emisije prašine. U vrelim, suvim i vjetrovitim uslovima, čestice se podižu nekoliko kilometara u atmosferu i prenose preko kontinenata.
Dok većina putuje na zapad ka Amerikama, dio se kreće na sjever ka Evropi, posebno između februara i juna. Nedavni oblaci, poput intenzivne Kalime koja povremeno prekriva Španiju, stigli su čak do Sjevernog mora i Skandinavije.
Odnos između zagrijavanja planete i prašine je složen.
S jedne strane, rastuće temperature isušuju zemljište i ubrzavaju dezertifikaciju, što vjetru znatno olakšava podizanje finih čestica. Prema scenarijima ekstremnog zagrijavanja, količina saharske prašine podignute u atmosferu mogla bi porasti za od 40% do 60% do kraja vijeka.
Međutim, ‘prašnjavost’ u budućnosti zavisi i od obrazaca vjetrova. Određene pješčane oluje iz Sahare su zapravo postale rjeđe i manje intenzivne tokom posljednje dvije decenije. Dijelom je to zbog povećanja vegetacije u regionu Sahela na južnoj granici Sahare. Ali to je takođe posljedica opšteg slabljenja površinskih vjetrova i promjena u određenim klimatskim obrascima velikih razmjera.
Za Evropu, uticaj nije samo estetski. Saharska prašina može znatno da pogorša kvalitet vazduha, podižući nivoe nevidljivih čestica iznad zdravstvenih preporuka. Ove fine čestice, poznate kao PM10, mogu prodrijeti duboko u pluća, izazivajući astmu i kardiovaskularne probleme. U Španiji i Italiji, studije modelovanja sugerišu da saharska prašina može biti uzrok do 44% smrtnih slučajeva povezanih sa zagađenjem PM10 česticama.
Prašina donosi i druge troškove. Kada se taloži na snijegu u Alpima, ona potamnjuje površinu i smanjuje njenu sposobnost da reflektuje sunčevu svjetlost, čime ubrzava topljenje. Može smanjiti efikasnost solarnih panela i ometati vazdušni i drumski saobraćaj smanjenjem vidljivosti.
Rješavanje ovog rastućeg prekograničnog problema zahtijeva dijelovanje i na samom izvoru i u pogođenim područjima.
U Sahari i na njenim obodima, ključno je spriječiti uništavanje netaknutog zemljišta. Prekomjerna ispaša, pregrađivanje rijeka branama i napuštanje obradivog zemljišta mogu povećati emisiju prašine. Za stabilizaciju tla, mjere uključuju obnavljanje vegetacije, održavanje riječnih tokova i zaštitu krhke ‘biokore’ od bakterija, mahovine i drugih organizama koji vezuju prvih nekoliko milimetara pustinjskog tla i formiraju prirodni štit od erozije vjetrom.
U Evropi je fokus na pripremi. Sistemi rane najave sada pružaju prognoze do 15 dana unaprijed, omogućavajući zdravstvenim vlastima da izdaju upozorenja osjetljivim grupama da ostanu u zatvorenom prostoru. Jednostavne mjere, od poboljšane ventilacije zgrada do stvaranja više gradskih zelenih površina, takođe mogu smanjiti izloženost.
U decenijama koje dolaze, saharski ‘pojas prašine’ ostaće vidljiv pokazatelj zdravlja naše planete. Ali tehnologija i prognoziranje sami po sebi neće biti dovoljni da riješe problem.
Prašina ne poznaje granice, pa će upravljanje njome zahtijevati jaču međunarodnu saradnju – i obavezujuće sporazume – o svemu, od upravljanja riječnim slivovima kako bi se spriječilo isušivanje jezerskih korita, do odgovora javnog zdravlja širom Evrope. Bez obzira na to da li će narandžasto nebo ostati kuriozitet ili postati redovna pojava u evropskom životu, vlade širom Evrope i Afrike moraju ozbiljno shvatiti ovaj zajednički rizik.“
