Geolozi su dugo smatrali da je taj rasjed neaktivan, ali sve veći broj dokaza posljednjih decenija upućuje na suprotno. Manji potresi, povišena temperatura ispod površine i sitne promjene u nadmorskoj visini zabilježene satelitima sugerišu da bi se područje moglo pretvoriti u novi kontinentalni rasjed i na kraju u novu granicu tektonskih ploča, piše CNN.
Geohemijski tragovi u termalnim izvorima
Nova studija, objavljena u časopisu Frontiers in Earth Science, ide korak dalje. “Imamo prve geohemijske podatke s tog područja. To je sasvim drugačija vrsta dokaza koja zaista osnažuje ideju o aktivnosti rasjeda na tom području”, izjavila je Rūta Karolytė, koja je vodila studiju na Univerzitetu Oxford.
Njen tim prikupio je uzorke iz termalnih izvora i geotermalnih bušotina u Zambiji, iznad sumnjivog rasjeda. “Vruća voda izvire na površinu, a mi smo uzorkovali gas koji iz nje izlazi”, objasnila je Karolytė.
Istraživači su se skoncentrisali na omjer dvije vrste helijuma, helijuma-3 i helijuma-4, tražeći jasan znak povezanosti s Zemljinim plaštom – slojem između kore i jezgre. “Pronašli smo više helijuma-3 nego što je uobičajeno u kori, što uopšteno signalizira da u vodu dolaze fluidi iz plašta”, dodala je.
Iako su rezultati preliminarni jer uzorci potiču sa samo šest lokacija na koncentrisanom području, tim vjeruje da novi podaci služe kao rani signal formiranja nove granice ploča. Naime, uzorci s dva termalna izvora udaljena oko 95 kilometara od rasjeda nisu pokazali slično povećanje omjera helijuma-3.
Dug put do novog okeana
Tektonske ploče su divovski blokovi čvrstih stijena koji se pomiču po Zemljinom plaštu, a njihovo kretanje uzrokuje potrese i oblikuje kontinente. Aktivni rasjed može se pretvoriti u granicu ploče, ali to nije zagarantovano. “Ovi rasjedi često započinju i stanu, ili se mogu malo proširiti pa ponovno zaustaviti. Teško je predvidjeti šta će se dogoditi”, rekla je Karolytė.
Afrika već ima dobro razvijen rasjed star desecima miliona godina – Istočnoafrički rasjed, koji je seizmički aktivan i ima nekoliko vulkana. Trebalo bi veoma dugo da se rasjed Kafue razvije na sličan način.
“U najbržem scenariju, to bi se moglo dogoditi za nekoliko miliona godina. U najsporijem, moglo bi potrajati 10 ili 20 miliona godina”, rekao je koautor studije Mike Daly, gostujući profesor na Univerziteta Oxford.
“Južni dio Afrike bi se odlomio, ali prije toga bismo vidjeli mnogo više potresa i određenu vulkansku aktivnost s izlijevanjem lave. Počeli bi se stvarati duboki rasjedi, a u njima bi se zadržavala voda, pa bi nastala jezera kakva danas postoje u istočnoj Africi. Na kraju bi nastalo i more”, dodao je Daly.
Prilika za nauku i privredu
Proučavanje rasjeda Kafue moglo bi pomoći u odgovoru na jedno od osnovnih pitanja u tektonici. “Kako započinje nova granica ploče? Zrele granice lako je prepoznati, ali najranije faze su mnogo suptilnije”, kaže Estella Atekwana, profesorica na Univerziteta Kalifornija, Davis, koja nije učestvovala u studiji.
“Ako je rasjed Kafue dio novonastajuće granice ploče, to nam pruža rijetku priliku da proučavamo njeno rađanje prije nego što vulkanizam, veliki potresi i značajne deformacije površine prikriju prvobitne uslove.”
Folarin Kolawole, docent na Univerzitetu Columbia, koji takođe nije bio uključen u studiju, smatra da su nalazi novi i uzbudljivi jer pružaju “snažnu potvrdu” da postoji direktan protok fluida iz plašta prema površini.
“Ključni značaj nove granice ploče u jugozapadnoj Africi jest u tome što sada imamo utvrđen put za raspad kontinenta od istočne Afrike, preko Bocvane i Namibije, pa sve do Atlantskog okeana”, dodao je.
U bližoj budućnosti, Zambija bi mogla imati privredne koristi od ovog procesa. Energija iz geotermalnih elektrana koje se pojavljuju na tom području mogla bi biti značajan resurs. Ova zemlja bez izlaza na more mogla bi čak i prikupljati helijum, koji je vrlo tražen u medicini i tehnološkoj industriji.
Potrebno je još dokaza
Naučnici ističu da je za potvrdu nalaza potrebno prikupiti još uzoraka gasa sa šireg geografskog područja duž rasjeda, a nova studija s proširenim rezultatima već je u pripremi. Atekwana napominje da je, uprkos ograničenom broju uzoraka, rezultat značajan.
“Oni pružaju snažne geohemijske dokaze da je rasjed Kafue aktivan u dubini, iako magma nije dospjela na površinu”, navela je. Ipak, dodaje da je potrebno više dokaza duž cijele predložene granice kako bi se utvrdilo da li je signal helijuma iz plašta kontinuiran ili samo lokalni.
“Ovo je jedna važna linija dokaza, a ne konačna riječ. Podržava hipotezu o početnoj fazi rasjedanja, ali potvrda nove granice ploče zahtijeva testiranje u punom opsegu”, rekla je. “To ne znači da će se Afrika sutra raspasti; ti procesi traju milionima godina. Ali sa naučnog stanovišta, to bi bilo kao da svjedočimo rađanju jedne granice ploča”, zaključila je Atekwana, prenosi index.hr.
